Ditado al alrobés 2 - Resoluçon
01/11/2006
amadeu · 01/11/2006
Cumo treminado, acá stou a deixar ls testos deste ditado screbidos cumo debe de ser.
Desta beç, yá houbo repuostas cun menos falhas i ua quaije sien erros, talbeç porque la pessona steia afeito a screbir hai yá algun tiempo. Cumo todo, tamien daprender a screbir lhieba l sou tiempo i hai que tener pacéncia. Por esso, eiqui todo mundo ten dreitos a dar erros, seia an palabras simples seia an palabras mais cumplicadas. Tamien you fago un grande sfuorço por nun los dar, mas a las bezes çcuido-me i nistante se me scapa algun, outras bezes ye l cumputador que me troca las buoltas (troca ls n por m, ls an por na, etc.) pus, yá se sabe, l almanecha nun antende nada de mirandés i, anton, bota-se a adebinar.
Las partes adonde houbo mudanças ban a negro.
1 – Hai fuontes que nun ténen funtaninas i assi açaga-se más auga, que ye scassa porque chuobe scassas bezes.
2 – Datrás, culas rues puorcas, habie mais malinas i las pessonas nun durában tanto tiempo.
3 – El bieno (berbo benir) a saber de l bino (bubida), mas nun trouxo bota i, por esso, lhebou çaraças.
4 – Aqueilha terruca (deribado de tierra) nun dá nada, que ten mais xeixos que ua pedreira (deribado de piedra).
5 – Habie ua polareda (deribado de puolo) que até cegaba ls uolhos.
6 – Ls pumientos yá stan buonos para assar, mas las maçanas inda fázen denteira (deribado de diente).
7 – Dolie-me tanto ua muola (diente molar) que tube de me abaixar de la mula (animal).
8 – L miel (de las abeilhas) nun chegou a baler a mil (númaro 1000) euros.
9 – El diç (berbo dezir) que dieç (númaro 10) ye mais grande do que cien (númaro 100).
10 – Quien cunta (berbo cuntar) ua cuonta, cunta un ciento (100) se le díren tiempo.
11. Buonas nuites, dixo l rapaç, que toda la giente tenie cumo un bun moço.
12. Um xordo (que nun oube) cuorre muitos peligros quando bai pula ruga, mas un ciego inda ye pior.
Notas a la scrita deste testo:
1. Cumo an qualquiera lhéngua, tamien an mirandés se ten aceite que haba algues palabras cun modos defrentes de scrita. Agarrando solo an palabras de l testo, apunto las seguintes:
- mais / más;
- rue / ruga / rua;
- giente / gente.
Para antender melhor l que acabo de dezir bonda tornar a la licion 006 i a la mie Repuosta a Preguntas (1).
2. Chamo bien l’atençon pa ls seguintes pares de palabras:
- bieno / bino;
- muola / mula;
- miel / mil;
- dieç / diç;
- cuonta / cunta;
- chuobe / chube.
3. Nun hai que squecer que nun ténen ditongo ls deribados de palabras cun ditongo creciente. Eisemplos de l testo:
- funtanina (fuonte);
- terruca (tierra);
- pedreira (piedra);
- polareda (puolo);
- denteira (diente).
4. An algues repuostas, las pessonas screbírun abeixar an beç de abaixar. Qual ye la repuosta cierta? La raíç de l berbo ye -baix- i essa raíç, an regra, manten-se na scrita de las bárias formas de la cunjugaçon de l berbo. L que se passa ye que quando l ditongo -ai- ye tónico (eis. abaixo) lei-se dua maneira i quando ye átono (eis. abeixar) lei-se doutra, l que ye normal. Ne l caso de l -ai- átono l sonido ye mui achegado al de l ditongo -ei-, mas la berdade ye que inda stamos delantre dun -ai-. Hai muitos eisemplos assi i nas liciones de fala yá salidas apersento ls seguintes: paixareiro (de páixaro), gaiteiro (de gaita), saiote (de saia), baixura (de baixo), raiano (de raia). Tornai a oubir i bereis cumo inda stamos delantre dun -ai-, mas dezido dua maneira que parece un -ei-, mas sien chegar a ser, yá que la letra a nun ten solo un sonido mas bários. Assi, mantenendo la raíç de la palabra, la scrita torna-se mais clara, inda que téngamos de saber cumo se diç.
31 de Outubre de 2006
Amadeu Ferreira