SENDIM EM LINHA SENDIN
← L Sagrado

006. Ls berbos an -iar i an -ear (II)

amadeu · 22 de outubre de 2007 · CURSO DE MIRANDÉS de l SAL – 2º ANHO

006. Ls berbos an –iar i an –ear (II) (cuntinaçon de la licion 003)

3. Berbos an –ear

A las bezes nun ye fácele saber quando un berbo forma l anfenitibo ampessonal an -iar ó an –ear, porque l –e- i l –i- se cunfúnden na prenúncia . Estes últimos , para alhá de nun tenéren las caratelísticas yá apuntadas als purmeiros, apreséntan un -i- a seguir al -e- nas formas rizotónicas, formando un ditongo adonde cai l assento . Eis . : acarrear (acarreio, acarreias, acarreia; acarreie, acarreies, acarreie  ; etc.).

Assi i todo nien siempre ye fácele saber qual la cunjugaçon cierta. Las pessonas cun quien falemos stan ciertas quando ténen de cunjugar berbos coincidos, mas yá ténen muitas dúbidas quando son puostos delantre de berbos que nun conhécen. Deiqui que haba, cumo beremos mais alantre, berbos que admíten doble cunjugaçon.

 
Deixo eiqui cumo eisemplo de la cunjugaçon destes berbo l berbo barear [dar cun bara], que hai que çtinguir de l berbo bariar [haber bariaçon], yá apersentado.

 
ANDICATIBO

Persente

bareio

bareias

bareia

bareamos

bareais
baréian

Amperf.

bareaba

bareabas

bareaba

bareábamos

bareábades

bareában

Feturo

barearei

barearás

bareará

barearemos

bareareis

barearan

Pt. Perf.

bareei

bareeste

bareeou

bareemos

bareestes

bareórun

Pt MQ Perf.

bareara

barearas

bareara

bareáramos

bareárades

bareáran

CUNJUNTIBO

ANFENITIBO

Persente

bareie

bareies

bareie

baréiemos

baréiedes

baréien

Amperf.

bareasse

bareasses

bareasse

bareássemos

bareássedes

bareássen

Feturo

barear

bareares

barear

barearmos

bareardes

bareáren

Pessonal

barear

bareares

barear

barearmos

bareardes

bareáren

Ampess.

barear

CUNDICIO.

barearie

barearies

barearie

bareariemos

bareariedes

barearien

GERÚNDIO

bareando

P. PASS.

bareado

AMPERAT.

-

bareia

bareie

-

bareai

-

Lista, ancumpleta, de ls berbos an –ear:

acarrear

amear

ansobear

antermedear

apear

apedrear

aperrear

arquear

arrear

asnear

bafear

banquetear

baquear

barear  

beranear

bloquear

brunzear

cabecear

capear

cornear

cuntrabandear

çapatear

derrear

desear

dosear

gazear

golpear

guerrear

houmenagear

matraquear

mear

menear

nomear

oumbrear

oundear

ournear

passear

pernea r

puntear

remedear

sbracear

scassear

spernear

tornear

tourear

xatear

znortear

4. Berbos cun doble cunjugaçon

Al falar de doble cunjugaçon stamos a referir casos an que un berbo puode cunjugar-se cumo ls berbos an –iar de l 1º tipo ó de l 2º tipo i cumo ls berbos an –ear. Cumo yá bimos, J. Leite de Vasconcelos parece admitir essa possibelidade, que tamien eisiste an pertués.

Cuido que debemos cunsiderar trés possibelidades de doble cunjugaçon:

- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 1º i ls de l 2º tipo ;

- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 1º tipo i cumo ls berbos an –ear;

- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 2º tipo i cumo ls berbos an –ear.

Lista, ancumpleta, de berbos an -iar cun cunjugaçon que puode bariar antre l 1º i l 2º tipo

ancaliar

anjusticiar

ansensiar

anunciar

arrenunciar

assediar

comerciar

copiar

custodiar

deleriar

denunciar

difrenciar

ouficiar

ousseliar

prenunciar

prestigiar

rabiar

renunciar

silenciar

subsiliar

zapacenciar

zgobiar

Lista de berbos cun cunjugaçon cumo l 1º tipo de -iar i que tamien se puoden cunjugar cumo ls berbos an –ear

arrodiar / arrodear

baldiar / baldear

bendiar / bendear

caldiar / caldear

clariar / clarear

crabiar   /crabear

fariar / farear

galiar / galear

lhaboriar / lhaborear

matraquiar / matraquear

negociar / negocear

patiar / patear

remediar /remedear

trabiar / trabear

5. Berbos cun doble forma

Hai berbos que mos aparécen ne l uso corriente cun dues formas, l que nun ye nada de special, yá que tamien acuntece an outras lhénguas cumo l mirandés.

5.1. Formas an –iar ou an -ar

Hai alguns berbos cun dues formas de scrita, l que nun lhebanta grandes porblemas pus ten a ber cula eibolucion dua léngua i, por esso, hai muitos casos desses noutras lénguas cumo l pertués, l castelhano i l asturiano.

Lista ancumpleta destes casos :

abortiar / abortar ;

amansiar / amansar ;

anjusticiar / anjustiçar;

anrabiar /anraibar;

ansensiar / ansensar;

bendimiar / bendimar;

berriar / berrar ;

çpreziar / çprezar;

galiar / galhar;

liar / ligar ;

mobiliar / mobilhar ;

studiar / studar;

zgraciar / zgraçar.

5.2. Formas cun i sien –j-

Hai inda outros casos an que s’admite ua doble forma . Son son ls casos an que hai an pertués un –j- que nun eisiste an mirandés, nin an castelhano , por eisemplo. An rigor solo hai ua forma, yá que la forma mirandesa correta ye la que nun ten l –j-.

Lista ancumpleta destes casos :

acarrear / acarrejar ;

apedrear / apedrejar ;

bafear / bafejar ;

desear / desejar ;

sbracear / sbracejar;

trabear / trabejar.

Nota final: este ye, que you saba, l purmeiro studo cumpleto que se publica sobre estes berbos mirandeses, de modo que nun admira que tenga de ser zambolbido i mais afinado.

22 de Outubre de 2007

Amadeu Ferreira

133 besitas ne l sítio de anton

Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó