006. Ls berbos an -iar i an -ear (II)
amadeu · 22 de outubre de 2007 · CURSO DE MIRANDÉS de l SAL – 2º ANHO
006. Ls berbos an –iar i an –ear (II) (cuntinaçon de la licion 003)
3. Berbos an –ear
A las bezes nun ye fácele saber quando un berbo forma l anfenitibo ampessonal an -iar ó an –ear, porque l –e- i l –i- se cunfúnden na prenúncia . Estes últimos , para alhá de nun tenéren las caratelísticas yá apuntadas als purmeiros, apreséntan un -i- a seguir al -e- nas formas rizotónicas, formando un ditongo adonde cai l assento . Eis . : acarrear (acarreio, acarreias, acarreia; acarreie, acarreies, acarreie ; etc.).
Assi i todo nien siempre ye fácele saber qual la cunjugaçon cierta. Las pessonas cun quien falemos stan ciertas quando ténen de cunjugar berbos coincidos, mas yá ténen muitas dúbidas quando son puostos delantre de berbos que nun conhécen. Deiqui que haba, cumo beremos mais alantre, berbos que admíten doble cunjugaçon.
Deixo eiqui cumo eisemplo de la cunjugaçon destes berbo l berbo barear [dar cun bara], que hai que çtinguir de l berbo bariar [haber bariaçon], yá apersentado.
ANDICATIBO
Persente
bareio
bareias
bareia
bareamos
bareais
baréian
Amperf.
bareaba
bareabas
bareaba
bareábamos
bareábades
bareában
Feturo
barearei
barearás
bareará
barearemos
bareareis
barearan
Pt. Perf.
bareei
bareeste
bareeou
bareemos
bareestes
bareórun
Pt MQ Perf.
bareara
barearas
bareara
bareáramos
bareárades
bareáran
CUNJUNTIBO
ANFENITIBO
Persente
bareie
bareies
bareie
baréiemos
baréiedes
baréien
Amperf.
bareasse
bareasses
bareasse
bareássemos
bareássedes
bareássen
Feturo
barear
bareares
barear
barearmos
bareardes
bareáren
Pessonal
barear
bareares
barear
barearmos
bareardes
bareáren
Ampess.
barear
CUNDICIO.
barearie
barearies
barearie
bareariemos
bareariedes
barearien
GERÚNDIO
bareando
P. PASS.
bareado
AMPERAT.
-
bareia
bareie
-
bareai
-
Lista, ancumpleta, de ls berbos an –ear:
acarrear
amear
ansobear
antermedear
apear
apedrear
aperrear
arquear
arrear
asnear
bafear
banquetear
baquear
barear
beranear
bloquear
brunzear
cabecear
capear
cornear
cuntrabandear
çapatear
derrear
desear
dosear
gazear
golpear
guerrear
houmenagear
matraquear
mear
menear
nomear
oumbrear
oundear
ournear
passear
pernea r
puntear
remedear
sbracear
scassear
spernear
tornear
tourear
xatear
znortear
4. Berbos cun doble cunjugaçon
Al falar de doble cunjugaçon stamos a referir casos an que un berbo puode cunjugar-se cumo ls berbos an –iar de l 1º tipo ó de l 2º tipo i cumo ls berbos an –ear. Cumo yá bimos, J. Leite de Vasconcelos parece admitir essa possibelidade, que tamien eisiste an pertués.
Cuido que debemos cunsiderar trés possibelidades de doble cunjugaçon:
- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 1º i ls de l 2º tipo ;
- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 1º tipo i cumo ls berbos an –ear;
- berbos an –iar que se puoden cunjugar cumo ls de l 2º tipo i cumo ls berbos an –ear.
Lista, ancumpleta, de berbos an -iar cun cunjugaçon que puode bariar antre l 1º i l 2º tipo
ancaliar
anjusticiar
ansensiar
anunciar
arrenunciar
assediar
comerciar
copiar
custodiar
deleriar
denunciar
difrenciar
ouficiar
ousseliar
prenunciar
prestigiar
rabiar
renunciar
silenciar
subsiliar
zapacenciar
zgobiar
Lista de berbos cun cunjugaçon cumo l 1º tipo de -iar i que tamien se puoden cunjugar cumo ls berbos an –ear
arrodiar / arrodear
baldiar / baldear
bendiar / bendear
caldiar / caldear
clariar / clarear
crabiar /crabear
fariar / farear
galiar / galear
lhaboriar / lhaborear
matraquiar / matraquear
negociar / negocear
patiar / patear
remediar /remedear
trabiar / trabear
5. Berbos cun doble forma
Hai berbos que mos aparécen ne l uso corriente cun dues formas, l que nun ye nada de special, yá que tamien acuntece an outras lhénguas cumo l mirandés.
5.1. Formas an –iar ou an -ar
Hai alguns berbos cun dues formas de scrita, l que nun lhebanta grandes porblemas pus ten a ber cula eibolucion dua léngua i, por esso, hai muitos casos desses noutras lénguas cumo l pertués, l castelhano i l asturiano.
Lista ancumpleta destes casos :
abortiar / abortar ;
amansiar / amansar ;
anjusticiar / anjustiçar;
anrabiar /anraibar;
ansensiar / ansensar;
bendimiar / bendimar;
berriar / berrar ;
çpreziar / çprezar;
galiar / galhar;
liar / ligar ;
mobiliar / mobilhar ;
studiar / studar;
zgraciar / zgraçar.
5.2. Formas cun i sien –j-
Hai inda outros casos an que s’admite ua doble forma . Son son ls casos an que hai an pertués un –j- que nun eisiste an mirandés, nin an castelhano , por eisemplo. An rigor solo hai ua forma, yá que la forma mirandesa correta ye la que nun ten l –j-.
Lista ancumpleta destes casos :
acarrear / acarrejar ;
apedrear / apedrejar ;
bafear / bafejar ;
desear / desejar ;
sbracear / sbracejar;
trabear / trabejar.
Nota final: este ye, que you saba, l purmeiro studo cumpleto que se publica sobre estes berbos mirandeses, de modo que nun admira que tenga de ser zambolbido i mais afinado.
22 de Outubre de 2007
Amadeu Ferreira