SENDIM EM LINHA SENDIN

L que fui i l que quedou

La Stória

Ansaios subre la stória de Sendin — ls poboados de l termo, las fuontes, ls caminos i la giente — screbidos para Sendim an Linha.

4 testos · 4 outores · 2005–2008

  • sécs. XV–XIX

    Seclos XV a XIX - LA CURTIMIENTA DE PIELES AN SENDIN - LA TENERIE Ls Chamadeiros Cumo Fuonte d’anformaçon

    LA CURTIMIENTA DE PIELES AN SENDIN - LA TENERIE Ls Chamadeiros Cumo Fuonte d’anformaçon I. ANTRODUÇON 1. Inda hai pessonas an Sendin que se lhémbran de oubir falar na curtimienta de pieles, …

    Carlos Ferreira · screbido a 12/09/2008 · 22 mil caracteres · ler →

    Maio 2003

    LA CURTIMIENTA DE PIELES AN SENDIN - LA TENERIE

    Ls Chamadeiros Cumo Fuonte d’anformaçon

    I. ANTRODUÇON

    1. Inda hai pessonas an Sendin que se lhémbran de oubir falar na curtimienta de pieles, mas yá naide se lhembra de séren curtidas pieles. Las pessonas sáben que ne l sou termo hai muito cemaque i que serbie para curtir pieles, lhémbran-se de la Tafona, mas yá naide sabe l que quier dezir Tenerie nin de eilha funcionar. De acordo culs dados ourales arreculhidos talbeç se puoda dezir que essa andústria haberá acabado ende por percípios de l sieclo XIX, por rezones que habemos de ber a seguir.

    Ls dados relatibos a la andústria de curtiçon de pieles podemos acha-los na toponímia i nas lhistas de processos de l’Anquesiçon, adonde son referidos bários curtidores i çurradores i çapateiros naturales de Sendin ou a bibir alhá. Mas nun ten sido, até agora, dada l’amportança debida a ciertas cartas de D. Manuel I, al foral de Miranda, i a ciertos decumientos de l mosteiro de Moreiruola. Hai inda outros eilemientos que talbeç puodan tener a ber cun essa andústria, cumo ciertos denomes que se cháman a las pessonas i tamien nomeadas. Hai inda eilemientos lhenguísticos que ye perciso balorizar. Mas, mais que todo esso, ye la toponímia que mos bai a ourientar na çcriçon de l’andústria de curtiçon de pieles an Sendin.

    II. L NACIMIENTO DE LA CURTIMIENTA DE PIELES NA TIERRA DE MIRANDA

    2. L’amportança de la perduçon de cuiros stá decumentada na region d’anfluença de l Mosteiro de Moreiruola, al lhargo de toda l’Eidade Média, puls decumientos desse Mosteiro, adonde se fala de porfissones lhiadas al cuiro, cumo ‘peletero’, ‘odrero’ i ‘zapatero’, i de ua tenerie an Zamora, arrendada an 1323 al Mosteiro.

    3. La criaçon de ganado tamien serie mui amportante, na Eidade Média, an to la Tierra de Miranda. L Foral (nuobo) de Miranda, dado por D. Manuel I an 1510, ten bárias normas subre cuiros i cemaque. Mais sclarecedoras son las cartas reales a dar perbileijos als moradores de Miranda i sou termo. Assi, l mesmo rei D. Manuel, por carta de 1515, deixa que ls moradores de Sayago i de Aliste puodan lhebar de Miranda cuiros, l que amostra cumo essa andústria yá staba zambolbida al punto de haber un amportante comércio cula giente de l outro lhado de la frunteira. De l zambolbimiento dessa andústria an Miranda atesta tamien l albará de 1516, apuis cunfirmado por D. Juan III, subre ls çapateiros de Miranda, que, datrás, podien ir a trabalhar para Castielha i lhebar cun eilhes ls cuiros, sendo-le tirado esse perbileijo porque assi nun benien mantimientos pa la bila. Deiqui podemos cuncluir que l’andústria de cuiros era mui amportante para Miranda, cumo mercadorie sportada pa la bezina Spanha an troca de ls mantimientos de que Miranda tenie percison. Tamien por ende podemos cuncluir que la Tierra de Miranda era subretodo ua tierra ganadeira, pus de l ganado benien ls materiales para fabricar ls cuiros.

    4. Ye possible dezir que, na mesma altura, assi cumo to la tierra de Miranda, Sendin fura ua tierra ganadeira. Tamien yá eiqui se curtien cuiros, cumo cunfirmaremos cun outros eilemientos.

    Nun ye fácele stabelecer ua data pa l ampeço de la curtiçon de pieles an Sendin i na Tierra de Miranda. Puls dados referidos a outros sítios talbeç seia de ir até al percípio de l sieclo XVI, cumo diç l Abade de Baçal. Por nós, tenendo an cuonta ls dados que apersentemos i las cartas de D. Manuel, yá arriba citadas, podemos dezir que l’andústria de curtiçon de pieles benirá yá de la segunda metade de l sieclo XV, pus ne percípio de l sieclo XVI yá essa andústria tenie ua amportança que le premitie perduzir para sportaçon i mantenie ua amportante classe de çapateiros.

    III. LAS LHISTAS DE LS PROCESSOS DE L’ANQUESIÇON I OUTROS DECUMIENTOS SCRITOS.

    5. Ls processos de l’Anquesiçon son decumientos, talbeç ls únicos, que mos dan algue anformaçon subre este assunto. Nun coicemos esses processos, mas tenemos las lhistas publicadas pul Abade de Baçal, i las lhistas de l’Anquesiçon de Coimbra publicadas por Luiz Bivar Guerra, onde aparécen muita pessona de Sendin cun porfissones lhiadas a la curtimienta de pieles. Fui l Abade de Baçal quien purmeiro chamou l’atencion pa l’amportança dessas lhistas, ancluindo pa l’andústria de curtimienta de pieles an Sendin.

    L purmeiro processo relativo a ua pessona nacida i a morar an Sendin ten a ber cun un çapateiro i ye de 1612. Mas tenendo solo an cuonta las pessonas cun porfisson de curtidor, son andicadas, pul Abade de Baçal quinze pessonas cun nomes defrentes: Francisco Lourenço (1674), Baltasar Pires (1678), Manuel Pires (1683), Manuel Rodrigues (1683), Martinho Pires (1684), Filipe Rodrigues (1684), Francisco Rodrigues (1685), nacido an Castielha. Por Luiz Bívar Guerra son andicados: Martim Pires (1667) i l filho António Pires (1667), Diogo Lopes (1673), Francisco Lourenzo (1674) Balthezar Loppes (1674), Manoel Deniz (1682), Fellipe Rodrigues (1683) i sous filhos Francisco Rodrigues (1685) i Manuel Rodrigues (1685), Martinho Pires (1683) António Rodrigues (1704), debendo acrecentar-se l çurrador, Simão Fernandes (1667), nacido an Escalhão, Castello Rodrigo i morador an Sendin, termo de Miranda.

    6. Un anquérito feito an 1796 yá nun refire nanhue andústria de curtiçon an Sendin. Antre ls fabricantes de Trás ls Montes, la meiorie era de Argoselo (180) i Carçon (60) i ne l termo de la Bila de Miranda nun aparece referido nanhun ‘fabricante de courama’.

    7. Se als dados que acabemos de apersentar ajuntarmos que yá nun hai lhembráncia na memória oural de se tenéren curtido pieles an Sendin, parece seguro cuncluir que l’andústria de curtumes tenerá acabado al redror de l meio de l sieclo XVIII, se tubirmos an cuonta que an Miranda, na fin de l sieclo, yá solo habie bestígios de l’antiga andústria.

    IV. ANSTALAÇONES ANDUSTRIALES I OURGANIZAÇON DE L SPÁCIO

    8. Se nun tubíramos outras fuontes d’anformaçon nun saberiemos muito de l’andústria de curtimienta de pieles an Sendin, par’alhá de que eisistiu i de ls nomes de algues pessonas que neilha trabalhórun. Ye ende que la toponímia mos dá ua anformaçon dua amportança tal que mos premite recustruir l que fui essa andústria, ls materiales ousados, la sue grandura i outras atebidades que se zambolbírun al redror deilha. Tamien ye possible tener ua eideia aprossimada de l’anfluença que essa andústria tubo na ourganizaçon de l spácio urbano de Sendin i até de la peisaige rural.

    9. Quatro chamadeiros dan-mos ua clara eideia de las anstalaçones andustriales criadas an Sendin al redror de la curtimienta de pieles: La Tenerie, La Caleija de la Tenerie, Ls Pelames, La Tafona. Bamos a ber cada un deilhes.

    a) Stan inda hoije bien eidenteficadas dues Teneries (Fig.1): hai l chamadeiro La Tenerie, a que tamien stan lhiados ls chamadeiros Huorto de la Tenerie i Poço de la Tenerie (Tenerie1); i hai l chamadeiro Caleija de la Tenerie que solo ten splicacion se al lhado dessa caleija tubira habido ua tenerie (Tenerie2).

    La Tenerie1 queda antre las rues de la Frauga i de Santo Cristo, nua caleija hoije chamada Travessa de Santo Cristo. Esse serie l sítio central de la curtimienta, a mo de ua fábrica de curtiçon: era un sítio sin casas, un huorto, pus las pieles percisában de campo para ser stendidas i secar, tanto antes cumo apuis de peladas. L que hai na Tenerie1 inda hoije? Nada mais que poços i uas dues pilas grandes. Mas hai que tener an cuonta que ua tenerie artesanal nun percisaba de muitas custruçones, para alhá de auga i de pilas ou balsas para tratar las pieles.

    De la Tenerie2 quedou-mos l chamadeiro La Tenerie i la Caleija de la Tenerie que sale de l lhargo de la Fuonte de l Lugar i que tamien ten huortos cun poços. Hai alhá un zbarrulho dua custruçon, cun muitas buracas nas paredes a mo de jinelicas, que segundo alguns teçtemunhos ourales, éran buracos para deixar correr l’aire pa salir l cheiro i nun deixar criar mofo.

    b) Un outro chamadeiro ye Ls Pelames. Passa alhá un rieiro i hai un balhico que ye de l pobo i uas peinhas cun arrebalinas. Un anformador dixo-mos que hai alhá, acubiertas cun tierra, pilas scabadas na peinha. Este chamadeiro eisiste muito ne l çtrito de Bergáncia culs nomes Pelames, Pelame, Pelameiro, Pelamo, Palame.

    c) De grande amportança ye l chamadeiro la Tafona, molino puxado por animales, adonde era molido l cemaque apuis de tener sido picado i trilhado nas Eiras de l Cemaque. Hoije, la Tafona ye un curral a la punta de baixo de rue La Frauga i queda antre las dues Teneries.

    Fig.1 Plano de Sendin adonde bemos la lhocalizaçon de cada chamadeiro lhiado a l’andústria de la curtimienta. Bemos tamien la forma radial de l’oucupaçon de l spacio ourbano al redror las teneries, baseado an pequeinhas pracicas, donde sálen ó adonde ban a tener, an to ls casos, seis currales, caleijas ó rues.

    10. Qual la dimenson de las Teneries de Sendin? Ls eilemientos que tenemos nun son muitos. Assi, ls Pelames quédan nun pequeinho rieiro que solo cuorre ne l Eimbierno i na Primabera i nun hai alhi poços que mánen to l anho. Tanto la Tenerie1 cumo la Tenerie2 quédan an sítios cun bastante campo i muito spácio çponible. Debemos tamien tener an cuonta que habie uas eiras solo para picar i trilhar l cemaque, l que amostra que era perduzido an cierta quantidade i habie ua tafona que solo molie cemaque. Estes dados ténen que ser cumpletados cul studo de l’ourganizaçon de l spácio ourbano al redror las teneries, podendo esso dar-mos ua eideia yá mais achegada a la rialidade.

    La andústria de la curtimienta para alhá de percisar de muita matéria prima (pieles i cemaque), percisa tamien de muito tiempo i spácio i hai que coincer i dominar las técnicas de fabricaçon. Essas técnicas, pensamos nós, teneran sido traídas de l lhado de Spanha, cula diáspora forçada de ls judius. Las perseguiçones de la Anquesiçon contra pessonas de Sendin lhiadas a la curtimienta nun deixa dúbedas que serien subretodo judius. Cuidamos que essas pessonas se fixórun nun sítio separado de l núclio populacional yá eisistente, al redror de las dues teneries i, subretodo, ne Barrialto. Este bárrio ourganiza-se al redror dua pracica donde sálen seis caleijas ó currales, lhiada al núclio antigo por ua rue d’antrada i salida, cumo acuntece cun outras pracicas al redror de las dues teneries (Fig.1). Será que cun estas pracicas an forma de streilha cun seis puntas, tantas cumo ten la streilha de Dabid, la quemunidade que eiqui se fixou quijo deixar la sue marca na strutura ourbana que perduziu?

    Benindo de fuora, ls curtidores nun tenerien terrenos, nessa altura inda mui cuncentrados an poucas manos ó baldius, sendo outras pessonas que le bendien perdutos cumo l cemaque, dende tirando un rendimiento a mais de l’agricultura. Podemos mesmo berificar que ls lhugares de l çtrito de Bergánçia, que nun dependien solo de la agricultura, onde l’andústria de la curtimienta tubo ua cierta ampurtança, cumo Carçon, Argoselo ó Sendin, son todos lhugares onde la populaçon creciu muito más que nas outras tierras, tenendo an cuonta ls recursos agrícolas de que l sou termo çponie. Podemos anton dezir que la siempre tan eilebada populaçon de Sendin, sin nunca haber sido centro ourbano cun funçones terciárias, zajustada an relaçon a la grandura de l sou termo, ten la sue ourige na andústria de la curtimienta de pieles i outras a eilha lhiadas. Cula Anquesiçon, esta andústria fui çfalcada de ls sous duonhos i trabalhadores, acabando-se an pouco tiempo. Apuis desso, la populaçon tubo que recaier outra beç subre l termo i cedo se cuncluiu que nun chegaba para todos, percipalmente an cousas eissenciales cumo la lheinha, queston que trouxo mala fama als sendineses i porblemas culs lhugares al redror.

    V. LS MATERIALES PA LA CURTIMIENTA I L SOU PURPARO

    11. Nun tenemos decumientos subre cumo era la curtimienta de pieles an Sendin. Podemos tener an cuonta l que sabemos subre la curtimienta noutras tierras i tamien alguns tratados subre esso. Ls materiales ousados poderien ser muitos, sendo ls mais ousados: cal biba, que serbie para bárias ouparaçones; stierco de las béstias, para pelar la piele; cemaque, para curtir; sal; alhos, para dar lhustro, etc. De todos esses materiales quedórun restros na toponímia de Sendin, cumo bamos a ber a seguir.

    12. Las Eiras de l Cemaque son possiblemente l mais amportante chamadeiro neste sentido. L cemaque ou sumagre (an pertués) i zumagre (cast.) ye un de ls arbustos cun mais tanino, mais que l carbalho, sendo un de ls materiales mais ousados para curtir pieles. L termo de Sendin, inda hoije, stá cheno de cemaqueiras.

    Fig.2 Cemaque

    Forcaleiro ye un outro chamadeiro que podemos lhiar a la curtimienta de pieles. La palabra Forcaleiro ben de l’aglutinaçon de Forno mais Caleiro, sítio adonde se cozie la cal, eissencial pa curtir las pieles. Quando esta acabou, passou a dar cal pa la custruçon, tenendo l forno trabalhado até als anhos 40-50 de l sieclo XX. La tradicion oural diç que habie trés fornos, habendo sido dous deilhes ancobiertos pul riu Douro quando fazírun la barraige de Bemposta. Habendo curtimienta de pieles i sendo la cal eissencial para esso, ye de admitir que la cal alhá feita fura, al menos na sue meiorie para esse fin, até porque hai mui pouco tiempo que s’ampeçórun a ancaliar las paredes de las casas, outelizando-se muito l barro inda na purmeira metade de l sieclo XX.

    Ls Alhales son outro chamadeiro que podemos lhiar cula curtimienta de pieles, anque esso nun seia anteiramente cierto. An Sendin este chamadeiro queda antre la punta de Camino las Binhas i la punta de baixo de La Calçada, lhougo por baixo de Las Eiras de l Cemaque i por riba de l rieiro de La Calçada i de l rieiro de Ls Pelames. Cuido que ne caso de Sendin se tratarie dun sítio onde se ponien muito alho. Ls alhos éran ousados na curtiçon de pieles i a esso nun será andefrente que esse chamadeiro quede antre Las Eiras de l Cemaque i Ls Pelames i a l’antrada de l lhugar acerca de La Tenerie, indo por camino buono.

    Outros chamadeiros que somos atentados a lhiar cun la curtimienta de pieles son La Derreiada (sítio onde se diç que habie mais cemaque, benindo l chamadeiro talbeç yá de l sieclo XVI) i La Xalina (La Xalina i Rieixalina, neste caso aglutinaçon de Rieiro de la Xalina), mas esta ye ua heipótese i nó ua certeza a percisar de melhor studo.

    VI. ANDÚSTRIAS A JUZANTE

    13. Ua amportante porfisson lhiada a las pieles era la de çapateiro. Hai que lhembrar eiqui que l purmeiro processo relativo a ua pessona nacida i a morar an Sendin, n’ Anquesiçon de Coimbra, ten a ber cun un çapateiro i ye de 1612. Tenendo an cuonta solo la porfisson de çapateiro, son andicadas, pul Abade de Baçal (ALVES, V) i por GUERRA (1972) quarenta i siete pessonas de Sendin ó a morar an Sendin, processadas pula Anquesiçon: João Gomes (1612); Henrique Rodrigues (1618); Diogo Dias, Francisco Cardoso, Manoel Fernandes, Manuel Gomes, Manuel Loppes (todos an 1620); Diogo Vaz, Pero Duarte, Pero Rodríguez (1621); Henriques (1637); Manoel Gonsalves Monteiro (1664); Christovão Fernandes, Fellipe de Castro, Francisco Pires (1667); Manoel Martins (1671); Bernardo Cardozo, Diogo Rodrigues, Joam Fernandes (1673); Balthezar Fernandes, Estevam Fernandes, Manoel Cardozo, Manoel Dias, Manoel Gonsalves, Manuel Martins, Martinho Fernandes, Pedro Fernandes, Pedro Pires (1674); António Fernandes, António Luís Portilho, António Rodrigues, o velho de alcunha, Baltazar Fernandes, Belchior Lopes, Francisco Henriques, Manuel Cardoso, Manuel Dias, Manuel Gabriel, Manuel Gonçalves, Pedro Dias (1678); Felipe Rodrigues, Luís de Castro (1683); Belchior Rodrigues Loppes, Domingos Crasto, Francisco Fernandes (1685); Manuel Henriques (1686); António Lopes (1689); Manuel Henriques Carção, Sindineiro de alcunha (1696).

    Esta lhista dá-mos bien la eideia de l’ampurtaça de l’andústria de l calçado an Sendin. Un anquérito de 1796 diç que nessa data habie an Sendin 14 çapateiros, l que era muito çapateiro pa la populaçon, cuntando que muita giente andaba çcalça i tamien habie chanqueiros que fazien chancos de palo. Nós sabemos que la region de Miranda siempre fui ua region mui eisolada i nun serie fácele mandar benir material de fuora, rezon que mos lhieba a pensar que l’andústria de l calçado, fui diretamente anduzida pula andústria de la tenerie. Segundo anformaçones ourales que mos lhieban al percípio de l sieclo XX, habie bárias casas de çapateiros al redror de la Tenerie i ne segundo quartel de l sieclo XX podien-se cuntar an Sendin bárias çapataries cun fabrico de calçado i l númaro de çapateiros a trabalhar alhá andarie al redror de l ciento. Muitos íban a bários dies a fazer çapatos pa las tierras bezinas: ls amos cumprában l material ne ls negociantes de Sendin i als çapateiros, a mais de la paga, dában-le mesa i cama durante ls dies que stubíssen a trabalhar para eilhes. Habie i hai an Sendin bárias pessonas i famílias cun nomeada de Çapateiro, ambora l mundo moderno faga cun que hoije yá solo haba dous çapateiro i dous feirantes de çapatos an Sendin.

    14. Para alhá de ls çapateiros hai que falar doutras porfissones lhiadas al cuiro: boteiros, negociantes de courama i albardeiros. Ls boteiros serien mui poucos i, anque houbira ua famíla de nomeada ‘boteiro’, parece nunca tener habido andústria de frabrico de botos an Sendin. Por un lhado, eiqui ousában-se mais ls pipos, pipas i cubas i, por outro, la cultura de la binha inda nun tenie acuntecido an grande scala. Ls boteiros que habie an Sendin daprendírun l’arte an Fermeseilhe i trabalhában eissenciamente pa ls cuntrabandistas, que percisában de passar l riu i por esso ls botos éran mais jeitosos para esse tipo de trasporte. Las pieles éran tamien ousadas para arreios pa ls animales, albardas, sobeios, ajones, fardamientas de ls ferreiros i outras, mas esso nun sgotarie todo l material curtido, sendo seguramente ua buona parte para sportaçon i ende tenien ua amportança grande ls negociantes de courama. Estes negociantes cumprában las pieles als açougueiros i bendien bezerro, calfe, carneira, suola i outros cuiros als çapateiros, albardeiros i particulares. Para alhá d’outros, apegado a la Tenerie morou mie bó Fracisco Bandarra, negociante de pieles i courama. Tamien an Sendin habie bárias familias de albardeiros, que fazien i cumponien albardas.

    VII. OUTRAS REFERÉNCIAS

    15. Outras referéncias poderien ser feitas a la curtimienta de pieles an Sendin. Quedamos-mos por trés brebes referénçias lhenguísticas que pensamos tener amportança. Inda hoije an Sendin se puode oubir chamar a ua pessona de canineiro, ou de dezir para outra que coma canina. Habie tamien la nomeada Squinote/a (diç l Abade de Baçal que ‘vaca ou esquinote, na técnica local, é um cabedal grosseiro, empregado ordinariamente em obra de correeiro e calçado rústico – socos, tamancos, etc.), de pessonas que morában mesmo acerca de La Tenerie. Tamien se usa la palabra cemaque, referido a pessona que come muito, ou l berbo ancemacar, cul segnificado de comer muito.

    Outros dados ténen a ber cula cultura de l cemaque, que até hai pouco tiempo inda era ousado para tenhir, subretodo lhana. Inda hoije hai muito cemaque pul termo i mantubo-se la sue cultura mesmo apuis de tener acabado la curtimienta de pieles, sendo bendido, apuis de trilhado i ansacado, para Carçon i Argoselo adonde se mantubo até mais tarde ua andústria artesanal de curtimienta de pieles.

    VIII. CUNCLUSIONES

    16. Las cunclusiones deste studo simples yá fúrun sendo tiradas a cada punto que tratemos. Cabe agora solo chamar, mais ua beç, l’atencion pa l’amportança de l studo de ls chamadeiros para coincer melhor la stória de las pequeinhas aldés, de que muita beç nun tenemos decumientos que mos puodan ajudar. Esses chamadeiros dében de ser studados nun solo dun punto de bista lhenguístico, cumo quaije que siempre acuntece, mas tamien giográfico i spacial, ourbanístico, i de outros puntos de bista que anteréssen. Sin tener an cuonta ls chamadeiros, quaije que nada saberiemos de l’andústria de curtimienta an Sendin, par’alhá de que haberie eisistido. Assi, quedamos tamien a saber l sítio adonde quedában las bárias anstalaçones, ls materiales ousados i la strutura ourbana a que dou ourige, par’alhá de mos dar ua eideia de la sue amportança eiquenómica i social.

    Carlos Ferreira

    Este artigo cumpleto acontra-se publicado na rebista FILANDAR / O Fiadeiro nº 14 (2003) 18-24.

    em página própria ↗

  • sécs. V–VI

    Seclos V-VI vs. IX-X - L chamadeiro (nome) "Sendin"

    L chamadeiro (nome) “Sendin” Mapa splicatibo L chamadeiro (nome) Sendin yá dou muito que pensar, mas ls bários outores pouco mais ténen feito que repetir l que dixo José Leite de Vasconcello…

    Carlos Ferreira · screbido a 20/04/2006 · 5 mil caracteres · ler →

    L chamadeiro (nome) “Sendin”


    Mapa splicatibo

    L chamadeiro (nome) Sendin yá dou muito que pensar, mas ls bários outores pouco mais ténen feito que repetir l que dixo José Leite de Vasconcellos: “A povoação de Sendim foi pois primitivamente propriedade de um Sendinus; ou pelo menos um Sendinus, cujo nome se propagou até hoje, possuiu ahi quaesquer bens.”. L mesmo outor reforça l’eideia de l’ourige germánica de l nome Sendin. Esta eitimologie de l chamadeiro de Sendin ye ua possiblidade séria i ye la que to ls ambestigadores até agora ténen defendido, anque a mi, cumo beremos mais adelantre, nun me pareça la mais cierta.

    De maneira atabalhoada i nun correspundendo a la berdade, yá tengo oubido an anterbençones públicas que Sendinus serie un general romano a quien pertenciu l termo de Sendin. Afirmaçones destas son cumpletamente boubas i sien sentido.

    Joseph-Piel apersenta tamien bários dados subre l chamadeiro Sendin: “a esmagadora massa dos nomes de lugar de origem germânica, mais precisamente visigodos, assenta em nomes de proprietários e fundadores de terras da Idade Média - séc. IX ao X.”. An ambestigaçones yá mais pa l fin de sue biba, este outor, pon tamien l’heipotese de muitos nomes nun séren de l tiempo de la chamada «recunquista», mas beníren yá de ls seclos V-VI, percisamente de l tiempo de l assentamiento bisigótico na nuossa region. Amadeu Ferreira chegou a cunclusones armanas, quando studou l chamadeiro Mogadouro, tamien el bisigótico de l seclo V.

    Na mie tese de mestrado, an grande parte subre Sendin, ansaio ua heipótese d’ourige que nun tem a ber cul nome dua pessona, mas ligando l chamadeiro Sendin al significado de camino, benido de l godo sinth-s.

    Atrabessando l termo de SO a NE, a N de l lugar de Sendin passa l chamado Carril Mourisco yá decumentado zde 1172. Esta strada romana tenerie deribaçones mais streitas que fazien la ligaçon cul outro lado de l Douro. Un desses caminos passarie pul sítio adonde stá custruído hoije Sendin, cunfirmando essa heipótese l nuosso chamadeiro Bezindeira (Cuido que l nome Bezindeira benirá de l latin via semitaria ó via sendeira, que quier dezir camino streito, i serie l sítio d’adonde salie un pequeinho camino an direçon al riu Douro). Al custruíren-se algues casas acerca desse camino que fazie la ligaçon a la strada romana poderá tener lebado ls passantes a conhecer esse pobo cumo villa quae est iuxta semitaria via ó villa quae est iuxta caminus sendini, ou, na resume, villa sendini, l que quier dezir, lugar que quedaba acerca al camino pequeinho (por ouposiçon al camino grande que serie l Carril). Ls chamadeiros, L Carril, Bezindeira i Trambas Carreiras dan-mos cuonta de l’amportança stratégica de Sendin, cumo amportante sítio de passaige i ancruzilhada de caminos. Hai tamien que saber, que an todo l sou percurso, ye al atrabessar l termo de Sendin que la strada romana mais s’achega al riu Douro i portanto a la strada romana de l outro lado (Spanha).

    L atual núcleo ourbano de Sendin ten portanto ua ourige mediabal que mos lieba als seclos V-VI cumo heipótese mais antiga (bisigodos), ó anton als seclos IX-X cumo heipótese mais reciente (recunquista cristiana).

    La purmeira referénça stórica decumental, direta, até hoije ancuntrada subre Sendin ye de l meio de l seclo XIII (1258) i stá nas Anqueriçones de l rei D. Fonso III. L núcleo einicial de l poboado benerie portanto de bastante atrás, bisto la sue toponímia yá star bien defenida. Respundendo talbeç a ua ancruzilhada de caminos, pensamos que las purmeiras casas s’ampeçórun a ajuntar na quaije ladeira soalheira de l Canzielho, pus tenie al lado ls buns terrenos de las Faceiras i Calçada, inda hoije classeficados Reserba Agrícola Nacional. L’auga neçaira benerie dun manantial a la flor de la tierra adonde hoije stá la Fuonte de l Lugar. An próssimo artigo trataremos las bárias eitapas d’eibeluçon de l lugar de Sendin.

    Para anformaçones mais cumpletas i bibliografie cunsultar la tese de FERREIRA, Carlos (2003) Toponímia, Paisaige i Ambiente ua Abordaige Geotoponímica de Sendin an Tierra de Miranda. (Un Studo de Giografie Rural i Regional).

    em página própria ↗

  • ·

    Povoados antigos no termo de Sendim

    Quase como um ser vivo, um aglomerado populacional nasce, evolui e, embora não sabendo quando, há-de desaparecer. As razões que levam ao seu nascimento, evolução/deslocação e desaparecimento…

    Carlos Ferreira · screbido a 24/03/2006 · 3 mil caracteres · ler →

    Quase como um ser vivo, um aglomerado populacional nasce, evolui e, embora não sabendo quando, há-de desaparecer. As razões que levam ao seu nascimento, evolução/deslocação e desaparecimento, prendem-se com modificações/evoluções sociais e civilizacionais. O que realmente é fundamental para as sociedades humanas do século XXI em que vivemos, não o era no IIº milénio a.C., ou no século X d.C. Por essa razão vamos tentar reflectir não apenas sobre o núcleo urbano actual de Sendim, mas sim sobre todo o espaço que hoje constitui o termo da nossa vila e todos os núcleos habitacionais que nele já tiveram assento.

    O achado arqueológico mais antigo do Planalto Mirandês, com datação anterior ao Xº milénio a.C., localiza-se no termo de Sendim. Trata-se de peças líticas talhadas em sílex, encontradas um pouco a Norte da capela de San Paulo. Eram utilizadas por nómadas que tinham o rio Douro como ponto de água permanente.

    Para o IVº e IIIº milénio a.C., estão referenciados no nosso concelho várias modorras. Em Sendim, a E. do lugar, não longe do cemitério existe o topónimo La Mordica ou Morredica, aparecendo registado com o nome de Medorrica nas matrizes do século XIX.

    Na segunda metade do III milénio a.C. até ao I milénio a.C., aparecem os primeiros povoados. Deste período, arqueólogos e historiadores, dão-nos conta de quatro povoados abertos no termo de Sendim, todos “pendurados” nas arribas do Douro: Uolgas, Santos, Fragosa e San Paulo. Do Iº milénio a.C. até à romanização, temos o povoado fortificado do Picão dos Arteiros e o povoado romanizado da Fragosa. Para o período romano temos o povoado romano de Trambas Carreiras/Atomiados/Uolgas e San Paulo.

    Por falta de pesquisas arqueológicas, na Calçada ou Canzielho, não sabemos se a área onde está implantado o actual núcleo urbano se “esconde” algum castro que nos leve ao período romano.

    Para mais informações consultar a tese de FERREIRA, Carlos (2003) Toponímia, Paisagem e Ambiente uma Abordagem Geotoponímica de Sendim em Terra De Miranda. (Um Estudo de Geografia Rural e Regional).

    Legenda à Fig.
    Povoados do termo de Sendim:
    1)Achado paleolítico;
    2) Modorra;
    2.1)Possível Modorra;
    3.1)Povoado das Uolgas;
    3.2)Povoado dos Santos;
    3.3)Povoado de
    San Paulo;
    3.4)Povoado de
    la Fragosa;
    4.1)Povoado do Picão
    dos Arteiros;
    4.2)Povoado de Mal Lugar,
    4.3)Possível povoado
    de Mundin;
    5.1)Povoado de San Paulo,
    5.2)Povoado de
    Trambas Carreiras;
    5.3)Povoado de
    ls Atomiados,
    6) Sendin.



    em página própria ↗

  • 1527–2001

    Eiboluçon de la Pupulaçon i númaro de fuogos an Sendin (1527 – 2001)

    5. Eiboluçon de la Pupulaçon i númaro de fuogos an Sendin (1527 – 2001) Ne l dados de l quadro i gráfico respetibo, l que mos parece mais significatibo assinalar ye l eilebado crecimiento de…

    Carlos Ferreira · screbido a 10/03/2006 · 2 mil caracteres · ler →

    5. Eiboluçon de la Pupulaçon i númaro de fuogos an Sendin (1527 – 2001)

    Ne l dados de l quadro i gráfico respetibo, l que mos parece mais significatibo assinalar ye l eilebado crecimiento de la pupulaçon (quaije triplica), antre 1527 i 1768, apesar de se tratáren de 241 anhos. Ye nesse período que nós localizamos l’andústria de la Tenerie, i pensamos star neilha l sustento deste crecimiento. A partir de ls meados i até ls fins de l seclo XVIII, hoube ua baixa de 26 fuogos i la pupulaçon ten ua baixa de 250 almas. Ambora pensemos que haba múltiplas rezones para esta baixa tan marcada, l zaparecimiento de la Tenerie i todos ls porblemas liados a l’anquesiçon, parécen-me star ne l centro desta baixa. A partir de 1862 l númaro de fuogos medra cuntinamente. La pupulaçon apersenta tamien ua tendéncia de crecimiento até atingir l mássimo an 1960. La rezon deste mássimo ambora tenga algue ligaçon culas barraiges, ye eibidente que nun tubo an Sendin l peso que tubo an lugares cumo Dues Eigreijas, Mirando ó Picuote. Apesar de l númaro de fuogos cuntinar a crecer, a partir de 1960 i até 1991 la pupulaçon diminuiu. Esta baixa amportante stá agarrada a dues grandes rezones: l’eimigraçon i l grande abrandamento de la taxa de natalidade. Estes dous fenómenos acumpanhados pula diminuiçon de la taxa de mortalidade, an trinta anhos modificórun profondamente la strutura de la pupulaçon. Cumo acuntece ne l restro de l paíç, passemos dua pupulaçon bastante jobe, para ua pupulaçon mui ambelhecida, repersentando las pessonas cun mais de 60 anhos 1/3 de la pupulaçon. De 1991 para 2001 ls censos acúsan ua ligeira recuperaçon, oumentando la pupulaçon an 40 almas. An face destes resultados ancorajadores, parece-me que Sendin tubo capacidade i einércia para eibitar l choque cibilizacional que ten benido a arruinar las aldés mais pequeinhas, porque garante als sous habitantes todos ls serbícios básicos de purmeira necessidade, sobretodo: comerciales, educacionales, sociales i de salude.

    Carlos Ferreira

    em página própria ↗

Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó