L que fui i l que quedou
La Stória
Ansaios subre la stória de Sendin — ls poboados de l termo, las fuontes, ls caminos i la giente — screbidos para Sendim an Linha.
1 testos · 4 outores · 2005–2008
-
1475–1476
1475 i 1476 – Passaige de l Príncepe D. Juan i de D. Fonso V por tierras de Miranda
1. An 2 de Márcio de 1476 dou-se la batalha de Toro. Faltában inda 69 anhos para Miranda ser cidade (1545). Nun se trata de fazer eiqui la stória de la batalha, mas puode-se resumir. D. Fons…
1. An 2 de Márcio de 1476 dou-se la batalha de Toro. Faltában inda 69 anhos para Miranda ser cidade (1545).
Nun se trata de fazer eiqui la stória de la batalha, mas puode-se resumir. D. Fonso V biu que tenie ua buona ouportunidade an ser rei de Castielha. Bai dende derige-se a Spanha cun sou eisército. Ende, casa-se cula sobrina D. Juana, de 13 anhos (l rei yá passara de ls 40), ardeira de la corona se Spanha. Mas las cousas nun le courren bien delantre de ls outros pertendientes, Fernando de Aragon i Sabel, que quedórun coincidos cumo ls Reis Católicos. Anque melitarmente las cousas nun séian tan claras, la berdade ye que ls castelhanos se agában de que an Toro se dou la çforra de Aljubarrota, l que nun deixa de tener ua cierta rezon yá que, al menos politicamente, D. Fonso V sal derrotado.
Ye por bias dessa batalha de Toro que bemos passar pulas tierras de Miranda, i portanto tamien por Sendin, al príncepe D. Juan i al rei D. Fonso V. Ua dessas passaiges dou-se na Páscoa de 1476, sendo agora ua buona altura para lhembrar l que se passou, 530 anhos apuis.
2. Camões ne l canto IV, stáncia 57, de Ls Lusíadas fála-mos assi de la batalha de Toro:
Mas adepuis, lhebado d’ambiçon
I glória de mandar, tan dura i guapa,
Bai-se a atacar Fernando de Aragon,
Ne l Reino de Castielha que le scapa.
Ajunta-se einimiga multidon
De tanta giente que quaijeque tapa
De l Perineu a Cádiz, i se biu
Que todo al Rei Fernando oubedeciu.Cumo l rei D. Afonso V se bei algo an calças de mexer, chama l filho, l Príncepe D. Juan, que ten 22 anhos, i bieno a ser l rei D. Juan II. Tamien Camões mos cuonta las cousas a la sue maneira, ne canto IV, stáncia 58, de Ls Lusíadas:
Pa nun quedar ne l Reino, suspiroso,
L príncepe Juan se treminou
De ir ajudar al pai codicioso,
Bien grande fui la upa que le dou.
Saliu-se, al fin, de l passo peligroso,
Cun sumbrante sereno se lhibrou.
Dalhá bieno-se ambora l pai sin glória,
Mas quedou dubidosa la bitória.3. Esta ye la grande poesie de Camões. I la stória cumo se passou?
Cun assento nas crónicas de Rui de Pina, de Damião de Góis i de Garcia de Resende, podemos resumi-la assi: D. Afonso V, stando yá an Toro i bendo las cousas algo andebles cun las tropas de Fernando de Aragon an Çamora, chama l filho, l Príncepe D. Juan, pa que lo benga a ajudar. Este «deixando tudo ho que no reyno cumpria pera há guerra e pera a paz muito bem ordenado partio; e sendo já em Miranda do Doiro aforrado pera ahi vir gente d’el-rey por elle lhe chegou recado de seu pay que se tornasse por caso da tryçam da ponte de Çamora. O qual recado lhe trouxe ho Chichorro capitam dos ginetes d’el-rey que passou de noyte o Doyro a nado armado a cavallo como valente cavaleiro que era …» (Garcia de Resende, Vida e Feitos d’el-rey dom João Segundo).
Esta ye la purmeira benida a tierras de Miranda de l Príncepe D. Juan. Stamos an 1475. D. Juan ben de la Guarda i chube até Miranda, possiblemente seguindo l antigo Carril Mourisco que nessa altura inda serie, al menos an buona parte, l percipal camino até Miranda. Ye possible que benira cun pouca giente i cun priessa, nun antrando ne l mais de las aldés por adonde passaba. La berdade ye que l Príncepe tenie que se scunder de la polícia secreta i de ls anformadores de Fernando de Aragon. Mas este soubo de la biaige i tenie-le ua spera purparada na puonte de Çamora, que atrabessa l Douro. Subre essa spera de la puonte de Çamora diç l cronista Rui de Pina na sue «Crónica do Príncipe D. João II»: «E trato era sabendo da vynda do Princepe, que o leixassem com toda a gente meter e entrar na ponte, e que se levantassem contra elles, e çarrassem ambas as torres [da ponte] e os matassem ou prendessem…»
Mas tamien ls anformadores de D. Fonso V çcubrírun la spera que le purparában na puonte. Ende mandou l capitan Chichorro a Miranda para abisar l príncepe, atrabessando l riu Douro cun sou cabalho, i era eimbierno. Este capitan Chichorro fui apuis nomeado alcaide mor de Bergança i frunteiro de Trás ls Montes. Cumo se puode ber, hai eiqui ua amportante guerra de anformaçon i cuntranformaçon.
Delantre de las anformaçones, que remédio tubo l Príncepe senó tornar al para trás. Assi, agarra outra beç l mesmo camino i bai-se até la Guarda adonde ajunta un eisército de 2000 cabalheiros i 8 mil peones para ir a ajudar l pai.
3. Apuis la batalha de Toro l Príncepe D. Juan torna a Pertual, antrando por Miranda, adonde passa la Páscoa. Ende tenie la sue mulhier a spera del, l que mais ua beç amostra cumo las anformaçones nun marchában mal. Garcia de Resende, na «Vida e Feitos d’el-rey dom João Segundo», cunta-mos assi las cousas: «Depois disto assi passado, loguo por el-rey foy determinado que o principe se viesse a Portugal; e depois de nisso se tomar concrusam, ho principe fez muitas honrras e muitas mercees aos que na batalha o serviram como bons cavaleiros, e mandou dar mercees de dinheiro aos feridos, e proveo alguns que da batalha d’el-rey seu pay foram cativos. E despedido d’el-ry com muyto grande saudade, e assi da raynha partio da cidade de Touro na somana mayor, e veo ter a Pascoa a Miranda do Doyro, onde a princesa sua molher estava.»
E esta fui la segunda benida de l Príncepe D. Juan a Tierras de Miranda. Apuis, yá cumo rei, nunca mais tornou acá, passando l mais de l tiempo pul Alanteijo i tierras de l Teijo. Solo sabemos que tenga passado an Bergança an 1483, talveç a fin de berano, pouco tiempo apuis de haber matado, cun sues própias manos, l Duque de Bergança (antre outros fidalgos).
4. Yá apuis de la batalha de Toro, an Júnio de 1476, ye tamien l própio rei D. Afonso V que ben para Pertual, antrando por Miranda. Cun el ben la mulhier-sobrina D. Joana, la Beltraneja, i sue giente, que nun serie pouca. L rei stá nua grande depresson, que inda bai a durar algun tiempo i lo há de lhebar por França i outros caminos, zacracionado de la bida i de l reino, yá que todo le corrie mal.
5. An todos ls trés casos de que falemos, l Príncepe i l Rei nun se haberan tardado muito porqui. Tamien nun conheço seinhas que hában quedado de la sue passaige. La berdade ye que nessa altura estas éran tierras seguras pa ls reis de Pertual i, subretodo, éran las tierras que quedában mais acerca para chegar a la Spanha. Essa situacion giográfica inda hoije nun demudou.
08 de Abril de 2006
Amadeu Ferreira