SENDIM EM LINHA SENDIN
← todas las stórias

1563

1563 – Sendin i l’Anquesiçon (5)

Amadeu Ferreira · screbido a 16/11/2006

L porcesso de Francisca Lopes, l purmeiro que ye coincido contra giente de Sendin

1. L berano atrasado roubei-le trés dies al çcanso i passei-los ancerrado na Torre de l Tombo, an Lisboua, a cunsultar porcessos de l’Anquesiçon subre giente de Sendin. Fui ua grande eimoçon tener alguns daqueilhes porcessos na mano, que fui lendo debarico i sacando las mies notas. I falo de eimoçon nun solo pulas cousas malas que alhá se cúntan, mas porque se fala de nomes que inda hoije ténen família an Sendin i de sítios que inda alhá stan, cumo l Canzielho, la Fuonte ou la Capielha de Santa Cruç (atual capielha de l Semitério). Hai nesses porcessos un manantial de anformaçon subre Sendin i la sue giente cumo possiblemente nun hai an mais lado nanhun, al menos naquel cacho de tiempo.

Al modo que me fur possible, eiqui eirei dando notícia desses porcessos, amostrando de cada un deilhes l que me parece mais amportante de ser amostrado, para cubrir este capítalo eissencial de la stória de Sendin. Bai a lebar tiempo, que son arrimado a 200 porcessos, mas haba salude.

2. L purmeiro porcesso de l’Anquesiçon que eisiste na Torre de l Tombo i ten a ber cun giente de Sendin, ye de ua mulhier, Francisca Lopes, de l anho 1563. Para quien lo quejir cunsultar, la cota ye IL12673.

Ye cierto que houbo outros porcessos antes deste, yá que esta Francisca Lopes fui acusada pul home cun quien staba casada, Diogo Lopes, nessa altura yá preso nas cadenas de l’Anquesiçon de Lisboua, mas de que nun mos chegou qualquiera porcesso que possiblemente se haberá perdido. Esso quier dezir que ls porcessos de l’Anquesiçon contra giente de Sendin ampeçórun lougo a seguir a esse Tribunal haber sido criado [l 1º auto de fé dá-se an 1540]

3. An 15 de Márcio de 1563, Diogo Lopes, crestiano nuobo, preso nas cadena de l’Anquesiçon de Lisboua, apersenta culpas contra la mulhier del, Francisca Lopes, crestiana nuoba, dambos a dous naturales i moradores an Sendin, bispado de Miranda. L’acusaçon ye mui simples: cumbersában an casa subre l Messias, que inda nun habie benido, mas que habie de benir.

Al fin, Francisca Lopes ye acusada: de asperar l Messias; de haber dado camisa labada al sou home dues bezes; de achar que era buono guardar ls sábados; de guardar l die de quipur [ye un de ls dies mais amportantes pa ls judius, an que ayúnan i fázen outras cerimónias, i que que calha ne ls meses de Setembre ou Outubre cunsante ls anhos] i de bestir roupa labada nesse die.

Francisca Lopes çfende-se dezindo que ye batizada i se ten por buona crestiana, anque nun saba quando la crismórun, i que ye crestiana nuoba de naçon [quier dezir, decendiente de judius]. Acrecenta que naciu an Sendin i que ten uito filhos [que apuis de ls pais séren presos quedórun puli, sendo alguns cun menos de siete anhos], chamando-se l mais bielho Juan Lopes, çapateiro, casado an Bumioso [Pula eidade deste filho, 20 anhos, se puode dezir que Francisca Lopes poderie tener antre 35 i 40 anhos]. Nega las acusaçones, mas acaba por cunfessar las sues culpas.

Ye cundanada a ua pena mui pesada: cadena para toda la bida, a traier l hábito penitencial, l sambenito [bestimienta que eidenteficaba ls cundanados de l’Anquesiçon por adonde fússen i que nun poderie ser tirado] i a cunfisco de ls sous bienes [que éran bendidos a fabor de l’Anquesiçon, para pagar l tribunal i l tiempo de cadena] i a ir a doutrina para daprender la doutrina de l’eigreja.

4. Yá ne l decumiento final de l porcesso, i algun tiempo apuis de haber sido cundanada, ampressiona muito la çcriçon que se faç de l pedido que Francisca Lopes le fizo al tribunal, sabendo-se que apuis desse pedido haberá benido para Sendin. Nesse pedido, que solo ye referido, eilha diç que stá mui arrependida, que ye mui probe i que ten uito filhos, dous deilhes inda por criar, i que ten notícia de que l home deilha se haberá morrido na cadena de l’Anquesiçon; por esso le pide mezericórdia a l’Anquesiçon, pula paixon de Nuosso Senhor Jasus Cristo, i que le mánden tirar l hábito i la sólten para que puoda ir para sue casa i pa ls sous filhos i assi poder andar a pedir smola para los criar.

Ye defícele ler estas cousas sien ua pessona se eimocionar i, pul pouco que se diç, eimaginar l restro.

Este porcesso, anque steia an buon stado, ten ua letra mui custosa de ler [mas mui guapa] i you nun tube tiempo de ler todo. Un die talbeç benga a dar ua notícia mais cumpleta subre este porcesso.

Abiso:

Este testo, cunsante las regras de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa i de la sue Purmeira Adenda, stá solo screbido cun L- an percípio de palabra, a la moda de l mirandés de Sendin.

16 de Nobembre de 2006

Amadeu Ferreira

Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó