004 · 004 – Fala – Mirandés Central
24/10/2007
2giga · 24/10/2007
editada dia 24-10-2007 0:17:05 por: amadeu
editada dia 23-10-2007 19:25:43 por: 2gigaLas quatro falas que bamos a oubir fúrun grabadas an Cérceno – aldé de la fraguesie de Dues Eigreijas - an 2004 i neilhas se béien algues de las percipales caratelísticas de l mirandés Central. La trascriçon ye la mais fiél que cunsegui, mas sei que hai muita cousa que scapa subretodos quando hai falas subrepuostas uas a las outras. Por esso, l testo que se apersenta ye mais un guion para oubir las ties a falar, cun tanta bibacidade i an situaçon natural i çcuntraída. Cada ua/un poderá oubir las ties i sacar dacá las percipales caratelísticas de l mirandés.
Nas liciones a seguir apersentaremos la fala de l sendinés, ou mirandés de l Sul, i l mirandés raiano.
Dues ties de Cérceno i ua preguntadora de Malhadas fálan de cousas que se passában antes de ls anhos 50 de ls seclo XX. Todas eilhas fálan an mirandés central. Deixo solo dues notas, yá que esta ye solo ua licion de fala:
- atente-se bien, antre outras caratelísticas, ne l modo cumo dízen ls ditongos crecientes -uo- i -ie- ou l ditongo -ue-, cumo na palabra rue;
- algues palabras son dezidas cumo an pertués, mas esso nun debe cunfundir: Nossa (Senhora), não.
Causos de la bida mirandesa antes de meados de seclo XX
1. L jogo de l martelhico
- ... até a
- (...)
- L martelhico?! Ai Nossa
- Aaaah!
- Na Quaresma nun se beilaba. I anton jogaba-se, faziemos l córrie i jogaba-se l martelhico i depuis íban trás de nós
- Tipo al lhienço?
- Não, não. Nun era... Esse era outro
- ... apuis... nun conheço ...
- Bistes l miu martelhico? ... Stá no forno, stá no prado...
- Eisato, era isso mesmo.
- Era isso?!
- Era.
- I apuis un corrie atrás doutro até que... a baté-le... a baté-le nas cuostas até que l agarrássen. Até que l agarrássen i apuis an l’agarando staba outro no meio i salie outro...
2. A
- Isso era quando se iba culas bacas.
- Aaaah!
- Claro, era quando íban culas bacas i culas canhonas... Aquilho ye que era adbertido, nun era agora.
- Marcaba-se l ancontro...
- Não nun se marcaba nada eilhes íban a
- Até se scundien
- Anda alhá, ai miu Dius. Un die bieno miu armano de la tropa, de la marinha, i el i mais outro guarda que era de la Pruoba, fúrun a
- Stais a ber... pra tan loinge!
- Ai carai! Oulhai. .... agora nun l digo porque depuis parece mal, nun ye?!
- apuis... grabamos... Íban
- Nun habie carros... nun habie carros, nien habie stradas, praticamente nien habie stradas
- Por caminos bielhos
- Por caminos bielhos
- Deiqui por Bal de Mira a tener a Malhadas
- Não. Íban puli por Balhongo.
3.
- ... i quando çquilais las canhonas inda cuidais de la lhana?
-
- Filar
- ... i
- i carbenar...
- Ora
- I aprobeitais agora l berano pa la lhabar? I apuis
- Não, agora no fin de berano ye que se lhaba, quando s’acaba la sementeira lhaba-se la lhana i apuis fila-se durante l eimbierno.
- Olhe, i ls tapetes fazeis-los a
- Não ls tapetes, l
4. Adbertimientos a la nuite [la çcuteca streilha]
- ... siempre a cuntar cuontas.
- Antigamente até era na rue, fazie-se ua fogueira na rue i...
- Ye berdade
- ... i cantaba-se alredor de la fogueira i...
- Olhai, eiqui fazie ua fogueira .... i filaba-se alredror la fogeuira. Eilhi noutro lhado, la rue de la Moreira fazien outra. Ah... I na rue las Lhastras fazien outra. I la gente debertie-se assi toda...
- Olhe i só se juntaba assi la mocidade ou tamien éran nuobos i mais bielhos
- Era todo. Era todo, bielhos i todo. Ls nuobos beilában, las bielhas filában... aquilho era ua pándiga...
[Grabaçon feita por Filomena da Conceição Pires Preto Alonso, an 2004, pa l IDS – Instituto de Desenvolvimento Social, antidade propiatária de ls fexeiros.]
Amadeu Ferreira [Trascriçon i organizaçon de ls testos]
12 de Outubre de 2007