SENDIM EM LINHA SENDIN
← CURSO DE MIRANDÉS de l SAL – 2º ANHO

008 · 008 – fala - Mirandés raiano - Paradela

11/11/2007

2giga · 11/11/2007

La grabaçon que ides a oubir fui feita an 2004, na aldé de Paradela, un de ls lhugares adonde se fala l mirandés raiano. Ls falantes son dues ties [ua cun 79 anhos i outra cun 85 anhos, dambas a dues sien anstruçon] i un tiu [cun 71 anhos, cula 4ª classe].

L mirandés raiano nun ten las mesmas caratelísticas an todas las tierras. Eiqui deixamos assinaladas las seguintes specialidades an relaçon al mirandés central, tal cumo apaecen na falas de las dues ties i de l tiu:

i. l uso de l artigo defenido masculino lo i los, que ye caratelística de l mirandés raiano;

ii. la caída de l –g- apuis de –u-/o [aora, fueira, anxuar], situacion que nun ye mui clara, mas se bei an outras tierras adonde se fala l mirandés raiano, cumo Infainç;

iii. l uso de palhatalizaçones de l -c- / -q- apuis de –i- [eiqui, cinco, brincadeira, ricos] i de l -g- ne l grupo –ing- [deimingo], l que tamien se bei an sendinés;

iv. la caída de l –g- apuis de –i- [cuntio, trio, cantia, cantias], l que tamien se bei an sendinés;

v. uso de forma esso, tal i qual cumo an sendinés;

vi. formas de cunjugaçon que son stranhas i nun sabemos se son próprias de la pessona que fala ou se son de mais lhargo uso: quejidas.

Porqui se bei cumo l mirandés raiano ten fenómenos que lo achégan de l sendinés i outros que lo achégan de l mirandés central i inda outros que son solo del.

Deixo assinaladas ne l testo, las palabras adonde esses fenómenos aparécen. Claro que ls testos poderien merecer ua analeze mais fina, subretodo sintática, mas essa ye matéria que inda mal studemos. La trascriçon de todo l que ye dezido nun ye rigorosa quanto a todo, mas quanto baste pa l nuosso perpósito.

1. Carbenar la lhana

- Buonas tardes mos dé Dius

- Olhe i anton que andais a fazer? Andais a carbenar la lhana?

- Ando a carbenar la lhana para ber se sou capaç de la filar, mas isto ye tan ruin que nin se carbena nin se fila.

- Olhe, la lhana dá muito trabalho pa la poner assi, ora si?

- Filha da mãe se dá trabalho... Dá trabalho, dá... Inda quando la lhana ye buona, trabalha-se bien, mas quando ye ruin cum’esta nun hai quien la... quien la trabalhe.

- Pois, assi yá la lhabestes, yá la ponistes a anxugar...

- Yá la lhabei, yá la pus a anxuar [caída de l –g-?] , agora stou a carbená-la i nun fago nada, que nun...

- I anton que quereis fazer cun eilha? Algua colcha?

- I tapetes...

- A telar?

- Si

- I acá inda hai quien teça?

- Não, ... ban a ser feitos an Sendin, acho que... nun são pra mi.

- Á, nun son pra bós?!

- Não, isso ye ua mie ua mie sobrina que me los [artigo] mandou filar.

- Á stá bien...

- I agora a ber se sou capaç de la filar. Nun sei, bamos a ber.

2. A filar

- Olhai, quien bos ansinou a filar?

- ... you lhougo de pequeinha se fila, lhougo de pequerrica. De pequerrica... Mie mai criou trés filhas i todas trés mos fizo trabalhar lhougo de pequeinhas. A filar. Primeiro dábamos tascos de lhino a filar. Apuis íbamos a assoprar l lhume i lhougo, lhougo pegaba, lhougo pegaba nos tascos i lhougo se queimában....

3. Nuites de eimbierno

- Nunca habie bido assi

- Olhai i nas nuites de eimbierno que fazeis?

- L que tenemos que fazer... fazemos meia ou filar i, quando não, stamos alredor de l lhume i fazer las cabras nas piernas

- Stá bien

- I assi nos deimingos [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] nun salis nun se bai a dar ua buolta por ende? Não you si nun salgo [forma berbal que nun eisiste an sendinés] nunca, mas quando era garota si gustaba de salir a beilar nos deimingos [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] i nos sábados

- Beilábades muito?

4. Ls anjos de la glória

Las mulhieres de Aldinoba quando íban anton a lhebar l almuorço als past, als... segadores, dezien pa mie mai: «á Marie Rosa, bien cuntenta andarás, tu tenes ls anjos de la glória cuntio [caída de l –g-, tal i qual cumo an sendinés], an tue casa. Çque bénen las tues filhas para Aldinoba parécen uns anjos de la glória, a cantar por ende.

- Olha que lindo!

- Ban-se las tues filhas dequi [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] pra fuora, pronto nun se bei a naide a cantar, nun s’oube ua alma, nun se... ai...

5. Cantias na fueira

I apuis de nuite, se mos íbamos a deitar, íbamos pa la fueira [caída de l –g-?] de las... de las Aldinoba. Apuis cun eilhas... nós habiemos andado nas minas you i ua mie armana. Sabiemos cantias [caída de l –g-, tal i qual cumo an sendinés] ... Apuis eilhas, cumo mos oubien cantar no campo, çque íbamos pa la fueira [caída de l –g-?]: «Olhai cantai la tal cantia [caída de l –g-, tal i qual cumo an sendinés], cantai esta cantia [caída de l –g-, tal i qual cumo an sendinés], cantai l’outra». Fazien-mos star na fueira [caída de l –g-?] siempre a cantar.

6. La mina

- Los [artigo] homes ye que andában debaixo de la tierra a sacar aqueilhas... aqueilhas... aquel mi...

(...)

- Bós era fuora de la mina, assi nua casa

- Los [artigo] tius, los [artigo] tius ye que la sacában de ls buracos i apuis nós ye que stábamos nos puiales nua casa andrento, de teilha...

7. Aquilho éramos l diabro

Apuis a cantar i a bater anton aquilho a partir aquel minério. Aquilho éramos l diabro, aquilho para cantigas nós naqueilha altura sabiemos cantigas.

- I apuis a la nuite beniedes de Infainç a pie pa Paradela

- A pie, i íbamos para alhá tamien a pie, lhougo cedo, lhougo... de manhana ... a las uito horas teniemos que ampeçar a trabalhar. A las uito yá stábamos no trabalho.

- Era de sol a sol?

- Si. Soltábamos... aa... nun sei se a las cinco, [palhatalizaçon que an sendinés yá se perdiu] tamien. A las bezes yá benimos de nuite quando era nos dies pequeinhos yá beniemos de nuite para casa i outras... i pula manhana teniemos de salir tamien quaijeque de nuite. Pa chegarmos a la hora, claro.

- La bida era bien mais defícele que agora

- Mas era mi alegre, oi Jasus aquilho nós andábamos tan alegres todas. Éramos très armanos i you nun sei qual éramos la mais alegre. Apuis aqui bien quejidas [berbo querer: forma berbal stranha, mas antressante] cun todo mundo, eiqui las moças fumus siempre mui quejidas [berbo querer: forma berbal stranha, mas antressante] tanto uas cumo outras, nós eiqui [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] ajuntábamos eiqui [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] un rancho de rapazas...

8. Al serano

- ... l serano só mos daba pa la brincadeira [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central], apuis casou-se, apuis yá iba ua... ua cunhada daqui la tie Lucina que chamaba tie Luísa i l home deilha i outro se chamaba Lázaro Dius l perdone, morriu ora si yá? I...

- Stubo casado cula Barraqueira

- Esso! [forma tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central]

9. Cozina de ricos

I apuis... l serano apuis que cenábamos... stában anton ... estes éran quinteiros... anton lhebabamos daqui [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central] la tie Lucinda i la família, i stábamos todos deçque cenábamos aaa... alredor de l lume... ua cozina grande, oulhai cozina de ricos... [palhatalizaçon tamien ousada an sendinés, mas nó an mirandés central]

10. L trio nun dá nada

- I aora [caída de l –g-?] ando culos burricos yá só por m’antretener.

- Pois, stá bien...

- La bida nun bedes cumo ye...

- Mas inda teneis assi trator pra arar ou arais culs burros.

- Tengo trator, siempre lo [artigo] tube.

- Inda faziedes assi por muito trigo ou çanteno?

- Não, fais-se pouco porque isso tamien nun dá nada. L trio [caída de l –g-, tal i qual cumo an sendinés] nun dá nada.

- Não.

- Quien ten carro passeia, agora quien no lo [artigo] ten cumo you stá acá no lhugar.

- Tanto dá que seia deimingo cumo segunda.

- Todos los [artigo] dies son eiguales, eiqui nun hai difréncia.

[Grabaçon feita por Filomena da Conceição Pires Preto Alonso, an 2004, pa l IDS – Instituto de Desenvolvimento Social, antidade propiatária de ls fexeiros.]

Amadeu Ferreira [Trascriçon i organizaçon de ls testos]

01 de Nobembre de 2007

Leonardo Antao · 13/11/2007


Amigo (Administrador) Giga:
Gustei muito de oubir esta grabaçon, que yé mui antressante i un buono trabalho de ambestigaçon de la lhéngua mirandesa, relacionado cul trabalho de la lhana.
Ai nel muita sabedorie, muita speriência, muita rustecidade própria de dues mirandesas, de las mais genuínas falantes de la lhéngua. Oubir esta grabaçon melhora la mie proua de ser mirandés, por esso bos agradeço, cun muita satisfaçon, l eicelente trabalho que fazistes.
Leonardo Antão
13 NOV 07.
Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó