021 · 021 - Pornomes possessibos
14/04/2007
amadeu · 14/04/2007
021 - Pornomes possessibos
Formas
un possuidor
bários possuidores
un solo oubjeto
(singular)
bários oubjetos
(plural)
un solo oubjeto
(singular)
bários oubjetos
(plural)
{masc
1ª pessona
{femen
miu
mie
mius
mies
nuosso
nuossa
nuossos
nuossas
{masc
2ª pessona
{femen
tou
tue
tous
tues
buosso
buossa
buossos
buossas
{masc
3ª pessona
{femen
sou
sue
sous
sues
sou
sue
sous
sues
Cumo l nome andica, ls pornomes possessibos andícan (quaije siempre) ua relaçon de puosse. Mas na terceira pessona usa-se subretodo l pornome pessonal - el/eilha, eilhes/eilhas - junto cula perposiçon de.
masculino
femenino
3ª pessona de l singular
del
deilha
3ª pessona de l plural
deilhes
deilhas
Eisemplos:
- á pai, esta camisola ye del;
- á tie Marie, estas pitas son deilha;
- las nuossas canhonas nun son tantas cumo las deilhes.
Usos de l pornome possessibo
- Uso familiar de l possessibo miu / mie + artigo defenido
- se nun se le
Eisemplos:
- l miu manhana nun puode
- la mie faç uns doces que nien an casamento bés melhor.
Este uso tamien se bei cun tou / tue, mas mais ralamente.
- se apuis de l possessibo tubir l nome de la pessona puode
- home [marido] / mulhier [sposa].
Eisemplos:
- l miu Antonho stá malo;
- la mie Marie.
- filho i, mais ralamente, nieto i armano.
Eisemplos:
- l miu Jesé fui a la scuola;
- l miu Juan bai-se a
- l miu Manuel nunca fui a la tropa.
- Uso de l pornome possessibo, na funcion de sujeito, cun nomes que andícan parentena
- Nun s’usa l artigo defenido antes de adjetibo possessibo quando stamos a
Eisemplos:
- mie mai i tou pai son primos carnales, filhos de armanos;
- miu armano casou-se cun tue armana, mas you era tan pequeinho que mal se me lhembra;
- mie madrina i miu padrino quaije nun se conhécen, que solo se bírun l die de l
- mie bó inda andaba bestida a la
- se nun fusse tou primo a salir por el habie de lhebar ua buona túndia;
- bai a
- stube agora mesmo cun tou tie i inda cheguemos a amentar na tou pai, de tiempo na que dambos éran garoticos.
- Usa-se l artigo antes de adjetibo possessibo quando stamos a
Eisemplos:
- sabes por adonde andará l miu filho? Nun andará metido cul tou?;
- l tou nieto passa porqui i
- la mie nuora até que ye ua buona rapaza;
- l tou tiu inda tarda a benir?;
- agorica mesmo passei pula tue tie.
Esta regra yá nun se amprega ne ls causos de bocatibo, cumo ls eisemplos a
Balores de uso de ls possessibos
La regra ye que estes pornomes andíquen ua relaçon de puosse, cumo yá dezimos arriba. Mas hai causos an que nun ye assi, cunsante se apersenta a seguir.
- Usos de ls possessibo cun balor afetibo
Eisemplos:
- mira, miu filho, bás-te pul mundo, mas a
- la bida stá mala
- Uso de possessibo
Eisemplo:
- cul miu bagar chego adonde ls outros;
- uso de possessibo cun sentido andefenido
Eisemplo:
- you acá tengo las mies rezones
- uso de possessibo
Eisemplos:
- agora miu Abílio ye que ten de
- benga miu Manuel a
- quando mais naide querie
- uso de l possessibo
Eisemplo:
- staba you mui çcansado a
- andaba you cun miu ganado pul termo
- indo you la sierra arriba delantre de miu ganado, repicando miu caldeiro, remendando mie çamarra.
- uso [substantibado] de l possessibo
Eisemplo:
- assi me gusta a mi, este ye acá de ls mius.
- puls nuossos [pula nuossa família]fazemos siempre todos ls sacrafícios.
Posiçon de l pornome possessibo na frase
L pornome possessibo, an regra, ben antes de l sustantibo. Mas puode benir apuis de l sustantibo, cumo ne ls seguintes causos, antre outros:
- quando l sustantibo nun ten artigo defenido:
Eisemplo:
- yá mais dun anho que nun recebimos amboras buossas;
- quando l sustantibo yá stá determinado por artigo andefenido, ou por outro modo.
Eisemplos:
- nun recebiste ua carta mie eiqui atrasado?
- nun fagas couso, fui acá ua eideia mie.
-
Eisemplos:
- an tierra mie nun pon el ls cotos
cun filha mie nun se ha de el
Cuncordáncia de ls pornomes possessibos
An regra, ls pornomes possessibos cuncórdan:
- an género i númaro cul oubjeto possuído;
- an pessona cul possuidor desse oubjeto.
Eisemplos:
- las buossas bacas i ls nuossos burros ye quanto bonda
- l miu carro i la tue bicicleta nun puoden ir a la par.
Casos de cuncordáncia stranha
Hai casos an que se usa l pornome masculino, mas cun balor femenino, i al alrobés. Queda l registro, mas nun bamos eiqui a studar estes causos.
Eisemplos:
- diç la mai pa la filha: á sou machote que nun páras de
- diç l pai deregindo-se al filho: sal-me dende, sue almanecha, nun bés que te molhas?
- diç la mulhier pa l home: anda que se fusse buona iba a
NB – Ye tamien amportante tener an cuonta l uso de ls pornomes possessibos nas formas de tratamiento, cumo tamien yá dezimos a respeito de ls pornomes pessonales. Mas de las formas de tratamiento falaremos nua licion a la parte.
14 de Abril de 2007
Amadeu Ferreira