Eisercício (12) - testo cun adebina andrento-resoluçon
05/03/2007
amadeu · 05/03/2007
Eisercício (12) – testo cun adebina andrento-resoluçon
1. Este texto fui sacado de l remanse O Silêncio das Pedras, eiditado an 1995 por Abílio Pires, un outor de Custantin, aldé de la raia mirandesa. Alguns cachicos [poucos] desse lhibro stan screbidos an mirandés, cunsante lo fala l outor, pus l libro retrata ua aldé mirandesa ende puls anhos cinquenta de l seclo XX, deixando-mos, cun quelores mui bibas, questumes i modos de pensar i de bibir desse tiempo.
Para sabermos an que bariadade de fui screbido, tenemos que buscar las seinhas de cada ua dessas bariadades: stará naqueilha a que l’amportáren l mais de las caratelísticas:
Seinhas speciales de l mirandés raiano:
- uso de l artigo defenido lo i los an beç de l, ls [eis.: Los suonhos nunca son berdadeiros];
- uso de lo cumo pornome pessonal an beç de l [eis.: Olhai se fazisen lo mésmo côm las personas!...];
- uso de les cumo pornome pessonal an beç de le [eis.: anquanto eilhas trabalhan e lês dán bitelos];
- uso de la perposiçon más an beç de mais [eis.: béndan-las e nun quiêran saber más deilhas].
Seinhas que son quemuns al mirandés raiano i al mirandés central:
- uso de ls ditongos crecientes -ie- (diente, die, quiero, bien) i –uo- (suonho);
- uso de lh an ampeço de palabra [lhebei].
Hai algun bocabulairo que nun s’usa [ou s’usa ralamente] an sendinés, de que podemos dar cumo eisemplos: eiqui [aqui]; fai [faç]; chano [suolo].
Yá la palabra persona ye ousada an mirandés a la par de pessona, i esso an todas las bariadades, inda que talbeç apareça mais an mirandés raiano.
Deiqui se puode cuncluir que l testo solo poderie star screbido an mirandés raiano, anque tenga cousas aparecidas al mirandés central mas outras nó. Mas nunca poderie star screbido an sendinés.
Quedo cuntento por ber que toda la giente acertou [menos ua pessona] an que bariadade de mirandés staba screbido l testo i beio que las justeficaçones dadas tamien stan ciertas, anque uas mais cumpletas que outras. Essa i solo essa era l'adebina andrento de l testo.
Parabienes a todas/todos. Esso quier dezir que bamos pul bun camino i tenemos de cuntinar, que esse camino inda ye lhargo, mas nun custa nada porque bamos cun buona jolda i assi l tiempo nun rinde.
2. L testo screbido cunsante la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua i cun las altaraçones marcadas a negro:
- Ls suonhos nunca son berdadeiros, ora nó? You sonho tantas bezes que ancontro denheiro spargido no chano i fico todo cuntento a apanhá-lo i quando sperto beio que ye todo mintira!...
- A las bezes ls suonhos son berdadeiros.
- You sonhei eiqui hai tiempos que habie partido un diente. Parecie mesmo que era berdade!... Quando spertei até lhebei ls dedos a la boca para tener la certeza. Tu sabes que sonhar cun dientes ye malo sinal?!... Pus olha, mesmo naquel die se morriu la mie Pimpona que era la baca melhor que you tenie.
(....)
- Quantos anhos ten la buossa Castanha?
- Ye la mais bielha de todas... Ten doze anhos... Ye mai de la Dourada i abó daqueilha bezerrica... Quiero ber se la bendo na feira de l Naso de Setembre.
- Porque la quereis bender?
- Porque ye bielha para trabalhar i yá nun ampreinha. I tu sabes bien que un bitelico por anho fai muita falta. Yá se bénden por dieç notas nas feiras.
- Cuitadicas de las bacas!... Ls homes só las quieren anquanto eilhas trabálhan i le dan bitelos. Quando ambelhécen bénden-las i nun quieren saber más deilhas. Oulhai se fazíssen l mesmo cun las personas!...
- Tenes rezon, mas nun puode ser doutra maneira. La bida ye mesmo assi.
- Mas las bacas bielhas nun ampréinhan?
05 de Febreiro de 2007
Amadeu Ferreira