010 – Casos de scrita an mirandés
amadeu · 18 de nobembre de 2006 · Curso de lhéngua mirandesa (1º Anho)
010 – Casos de scrita an mirandés
Bamos a tratar de alguns casos de scrita, anque puodan ser tratados noutras perspetibas. Las listas de palabras que son apersentadas nun son cumpletas, mas a modo de eisemplos.
L prefixo mirandés z- corresponde al pertués des-. An ciertos casos, aquel prefixo diç-se ç-
Usa-se la mesma scrita mesmo an casos an que nun se puode dezir que aquel ampeço seia un prefixo.
- L prefixo z- scribe-se antes de bogal ou de las cunsonantes b, d, g, l [lh], m, n, r.
zabafar
zacupar
zamparado
zancaminar
zanganhar
zeigual
zeiludir
zenhar
zistir
zoulhado
zounesto
zbalido
zbantaige
zabarato
zbiar
zbintura
zbio
zbocado
zbolber
zbotar
zbrabar
zbulhar
zdentado
zdita
zdrobar
zgalhar
zgastar
zgrácia
zgramar
zgranar
zgraniçar
zgusto
zleixado
zlentar
zlhabado
zlhaçar
zlhadrar
zlhigado
zlhingado
zlhumbrar
zlido
zlhumbrar
zlocado
zmaio
zmamar
zmedido
zmesurado
zmintir
zmoler
zmuntar
znaturado
znibelar
znorteado
znudo
zranhuenhado
zrigulado
zrobar
- L prefixo z- diç-se i scribe-se ç- antes de las cunsonantes c, f, p, q, s, t.
çcalço
çcansar
çcarambinado
çcargar
çcascar
çcoincido
çcoser
çcubierta
çcunfiança
çcuntar
çfaiar
çfalhecer
çfazer
çfechar
çfeita
çferrado
çfile
çfolhar
çfruitar
çfraldado
çpedida
çpesa
çpormober
çporto
çprebenido
çpregar
çprender
çprézio
çpreziar
çpuntar
çquelorado
çquilar
çsalar
çsalado
çtapado
çtaque
çtelhar
çtemido
çtemprado
çtezar
çtino
çtorronar
çtrabar
çtrunfar
- Tamien las palabras ampeçadas por dis- an pertués, se scríben an mirandés cun ç-
çcreminaçon
çcuçon
çcurso
çcursar
çcutir
çcutidor
çcutimiento
çfraçar
çparate
çpensa
çponible
çponer
çpuosto
çtáncia
çtinguir
çtrair
çtrebuir
çtrito
- Las palabras ampeçadas por di- [que, an mirandés, l mais de las bezes, se diç de-] ou de-, se scríben cun ç-, ousando-se ende mais las dues formas cumo an çclarar / declarar, çfamar / defamar, çfender / defender, çfrente / defrente, çfrençar / defrençar.
- Casos speciales
Palabras an que mesmo nun aparecendo nanhun prefixo des- la simpres perséncia desse grupo lhieba a que se diga z-, anque se puodan ousar las dues formas:
desde > zde
desde que > çque / deç que
desde inda > zinda / zdinda
despuis / depuis / adeqpuis > çpuis
La forma es- átona nunca se usa an mirandés an ampeço de palabra, mas solo s-
sbalido
sbarrar
sbarrulhar
sbeijar
sboucelhar
scampar
scangar
scarabanada
scassidade
scatrapulhar
scoba
scochar
scuitar
sfarelar
sfergante
sfregar
sganganido
sgoda
sgueirar-se
slubiar
slúbio
smagar
smelmar
smola
smoler
smoucar
smundungar
snocar
snubrinar
spabilado
spadielha
spalda
sparbar
sparrielha
sparrufar
spertar
speto
spineiro
spirolhar
squadrie
squecer
squermenta
squierdo
squila
squineira
staca
stada
stadulho
stalhar
stancar
stender
stercar
sternogar
stiar
stielha
stima
strada
streilha
strena
stuque
Nota: ls solos casos que eisísten an mirandés ampeçadas por es- tónico, son ls seguintes: esse, essa, esso, esta este, esto.
La scrita de an- i am- an ampeço de palabra
An mirandés nun hai palabras ampeçadas por en- i em- ou in- i im- átonos i antes de cunsonante, yá que todas essas palabras ampéçan por an-.
Ls eisemplos dados a seguir, solo por mais facelidade de antendimiento, tóman l pertués cumo termo de acumparança.
- Palabras que ampéçan por en- em- átono an pertués i por an- an mirandés:
ambelope ambolber ambenenar
ambora
amprego
ancubierto
ancantar ancolher
anforcar
anformar
anganhar
angenheiro
angulhir
ansinar
antender
anterrar
antrada
antregar
anxugar
Un bun eisemplo ye l berbo antrar que demuda la scrita cunsante la sílaba d’ampeço seia tónica ou átona.
Persente de l andicatibo: entro, entras, entra, antramos, antrais, éntran.
- Palabras que ampéçan por i n- ou i m- átono an pertués i por an- an mirandés:
ambeija
ambentar
ambestigador
amportante
ancapaç
ancierto
andicatibo
andústria
anfáncia
anfeliç
Anglaterra
anglés
anjusto
anscriçon
anteiro
antençon
anterbalo
anternacional
Un bun eisemplo ye l berbo anchir que demuda la scrita cunsante la sílaba d’ampeço seia tónica ou átona:
Persente de l andicatibo: incho, inches, inche, anchimos, anchis, ínchen.
Ditungaçon an ei-, an ampeço de palabra
An mirandés nun hai palabras ampeçadas por e- ou i- átonos, yá que todas essas palabras ditóngan an ei-
- Palabras ampeçadas por e- [ou he-] átono:
eicelente
eicologie
eidiçon
eiducaçon
eificaç
eilástico
eilegante
eileiçon
eimenda
eimoçon
einerbar
einocente
eiquipa
eipístola
eisame
eisemplo
eisército
eisigir
eisistir
eiternidade
heibreu
heireige
heirói
- Palabras ampeçadas por i- átono:
eidade
eideia
eigreija
eigual
eilustre
eimaige
eimitar
eimortal
einemigo
einútele
Eitália
eitaliano
Hai algues palabras que admíten dues formas:
eibangeilho ou abangeilho;
eimbierno ou ambierno;
einfierno ou anfierno;
eirmita ou armita;
eirrar ou arrar;
eiterno ou aterno.
Ditungaçon an ou-, an ampeço de palabra
An mirandés nun hai palabras ampeçadas por o-, u- i eu- átonos, yá que todas essas palabras ditóngan an ou-
- Palabras ampeçadas por por o- [ou ho-] átono
houlandés
houmenaige
houmildar
houmilde
hounesto
hourtelana
hourtica
oubedecer
oubeilha
oubeiro
oubrar
oubreiro
obrigaçon
oubrigado
oucasion
oufecial
oufénsia
oufício
oulhagueiro
oulibeira
oulor
ouparaçon
ouparar
oupenion
ouracion
ourbalheira
ourdenado
ourdinário
oureilha
ourganizar
ouriegano
ourige
ourtuonho
ousmar
ouxigénio
Destes casos cuido que debe de quedar de fuora la palabra hotel [inda que se diga houtel], yá que ye a modo ua palabra ounibersal.
- Palabras ampeçadas por o- [hon-, om-, on-] i u [un-] nazal átono, inda que Neste casos tamien se use la scrita sien ditungaçon
hounrado
hounradeç
oumbreira
oundeado
oundeoso
ountaça
ountado
ountar
- Palabras ampeçadas por u- [ou hu-] átono
houmano
houmilde
houmildar
ounhar
oubica
ounibersal
ounibersidade
ounion
ounir
oupir
ourbanismo
ourdir
ourtiga
ousar
- Palabras ampeçadas por eu- átono
oucarestie
oucalito
Ouropa
ouropeu
outanázia
Las palabras ampeçadas por au- átono, an regra ditóngan an ou-
oudácia
oudaç
ouditório
oumentar
oumento
outarca
outarquie
outonomie
outoridade
Destes causos cuido que dében de quedar de fuora todos ls cumpuostos de la palabra auga, yá que todos manténen un assento secundairo que acunseilha a mantener la scrita cun au-: a ugachado, augachal, augaçada, augadeira, augadielha, augado, augamiento, augar, augardiente, augarielha, augarito, augarraç, augazileiro, augueira .
Nas palabras ampeçadas por ui- átono tenemos ls seguintes casos
outabado, outabar
uitenta , uitocientos
18 de Nobembre de 2006
Amadeu Ferreira
1 repuosta
Carlosferreira 19 de nobembre de 2006
Esta licion stá mui pimpona i mui cumpleta. Stá aqui muito trabalhico. Parabienes. Un abraço. C.