SENDIM EM LINHA SENDIN
← L Sagrado

010 – Casos de scrita an mirandés

amadeu · 18 de nobembre de 2006 · Curso de lhéngua mirandesa (1º Anho)

010 – Casos de scrita an mirandés

Bamos a tratar de alguns casos de scrita, anque puodan ser tratados noutras perspetibas. Las listas de palabras que son apersentadas nun son cumpletas, mas a modo de eisemplos.

L prefixo mirandés z- corresponde al pertués des-. An ciertos casos, aquel prefixo diç-se ç-

Usa-se la mesma scrita mesmo an casos an que nun se puode dezir que aquel ampeço seia un prefixo.

- L prefixo z- scribe-se antes de bogal ou de las cunsonantes b, d, g, l [lh],   m, n, r.

zabafar

zacupar

zamparado

zancaminar

zanganhar

zeigual

zeiludir

zenhar

zistir

zoulhado

zounesto

zbalido

zbantaige

zabarato

zbiar

zbintura

zbio

zbocado

zbolber

zbotar

zbrabar

zbulhar

zdentado

zdita

zdrobar

zgalhar

zgastar

zgrácia

zgramar

zgranar

zgraniçar

zgusto

zleixado

zlentar

zlhabado

zlhaçar

zlhadrar

zlhigado

zlhingado

zlhumbrar

zlido

zlhumbrar

zlocado

zmaio

zmamar

zmedido

zmesurado

zmintir

zmoler

zmuntar

znaturado

znibelar

znorteado

znudo

zranhuenhado

zrigulado

zrobar

- L prefixo z- diç-se i scribe-se ç- antes de las cunsonantes c, f, p, q, s, t.

çcalço

çcansar

çcarambinado

çcargar

çcascar

çcoincido

çcoser

çcubierta

çcunfiança

çcuntar

çfaiar

çfalhecer

çfazer

çfechar

çfeita

çferrado

çfile

çfolhar

çfruitar

çfraldado

çpedida

çpesa

çpormober

çporto

çprebenido

çpregar

çprender

çprézio

çpreziar

çpuntar

çquelorado

çquilar

çsalar

çsalado

çtapado

çtaque

çtelhar

çtemido

çtemprado

çtezar

çtino

çtorronar

çtrabar

çtrunfar

- Tamien las palabras ampeçadas por dis- an pertués, se scríben an mirandés cun ç-

çcreminaçon

çcuçon

çcurso

çcursar

çcutir

çcutidor

çcutimiento

çfraçar

çparate

çpensa

çponible

çponer

çpuosto

çtáncia

çtinguir

çtrair

çtrebuir

çtrito

- Las palabras ampeçadas por di- [que, an mirandés, l mais de las bezes, se diç de-] ou de-, se scríben cun ç-, ousando-se ende mais las dues formas cumo an çclarar / declarar, çfamar / defamar, çfender / defender, çfrente / defrente, çfrençar / defrençar.

- Casos speciales

Palabras an que mesmo nun aparecendo nanhun prefixo des- la simpres perséncia desse grupo lhieba a que se diga z-, anque se puodan ousar las dues formas:

desde > zde

desde que > çque / deç que

desde inda > zinda / zdinda

despuis / depuis / adeqpuis > çpuis

La forma es- átona nunca se usa an mirandés an ampeço de palabra, mas solo s-

sbalido

sbarrar

sbarrulhar

sbeijar

sboucelhar

scampar

scangar

scarabanada

scassidade

scatrapulhar

scoba

scochar

scuitar

sfarelar

sfergante

sfregar

sganganido

sgoda

sgueirar-se

slubiar

slúbio

smagar

smelmar

smola

smoler
smoucar

smundungar

snocar

snubrinar

spabilado

spadielha

spalda

sparbar

sparrielha

sparrufar

spertar

speto

spineiro

spirolhar

squadrie

squecer

squermenta

squierdo

squila

squineira

staca

stada

stadulho

stalhar

stancar

stender

stercar

sternogar

stiar

stielha

stima

strada

streilha

strena

stuque

Nota: ls solos casos que eisísten an mirandés ampeçadas por es- tónico, son ls seguintes: esse, essa, esso, esta este, esto.

La scrita de an- i am- an ampeço de palabra

An mirandés nun hai palabras ampeçadas por en- i em- ou in- i im- átonos i antes de cunsonante, yá que todas essas palabras ampéçan por an-.

Ls eisemplos dados a seguir, solo por mais facelidade de antendimiento, tóman l pertués cumo termo de acumparança.

- Palabras que ampéçan por en- em- átono an pertués i por an- an mirandés:

ambelope ambolber ambenenar

ambora

amprego

ancubierto

ancantar ancolher

anforcar

anformar

anganhar

angenheiro

angulhir

ansinar

antender

anterrar

antrada

antregar

anxugar

Un bun eisemplo ye l berbo antrar que demuda la scrita cunsante la sílaba d’ampeço seia tónica ou átona.

Persente de l andicatibo: entro, entras, entra, antramos, antrais, éntran.

- Palabras que ampéçan por i n- ou i m- átono an pertués i por an- an mirandés:

ambeija

ambentar

ambestigador

amportante

ancapaç

ancierto

andicatibo

andústria

anfáncia

anfeliç

Anglaterra      

anglés

anjusto

anscriçon

anteiro

antençon

anterbalo

anternacional    

Un bun eisemplo ye l berbo anchir que demuda la scrita cunsante la sílaba d’ampeço seia tónica ou átona:

Persente de l andicatibo: incho, inches, inche, anchimos, anchis, ínchen.

Ditungaçon an ei-, an ampeço de palabra

An mirandés nun hai palabras ampeçadas por e- ou i- átonos, yá que todas essas palabras ditóngan an ei-

- Palabras ampeçadas por e- [ou he-] átono:

eicelente

eicologie

eidiçon

eiducaçon

eificaç

eilástico

eilegante

eileiçon

eimenda

eimoçon

einerbar

einocente

eiquipa

eipístola   

eisame

eisemplo  

eisército

eisigir

eisistir

eiternidade

heibreu

heireige

heirói

- Palabras ampeçadas por i- átono:

eidade

eideia

eigreija

eigual

eilustre

eimaige

eimitar

eimortal

einemigo

einútele

Eitália

eitaliano

Hai algues palabras que admíten dues formas:

eibangeilho ou abangeilho;

eimbierno ou ambierno;

einfierno ou anfierno;

eirmita ou armita;

eirrar ou arrar;

eiterno ou aterno.

Ditungaçon an ou-, an ampeço de palabra

An mirandés nun hai palabras ampeçadas por o-, u- i eu- átonos, yá que todas essas palabras ditóngan an ou-

- Palabras ampeçadas por por o- [ou ho-] átono

houlandés

houmenaige

houmildar

houmilde

hounesto

hourtelana

hourtica

oubedecer

oubeilha

oubeiro

oubrar

oubreiro

obrigaçon

oubrigado

oucasion

oufecial

oufénsia

oufício

oulhagueiro

oulibeira

oulor

ouparaçon

ouparar

oupenion

ouracion

ourbalheira

ourdenado

ourdinário

oureilha

ourganizar

ouriegano

ourige

ourtuonho

ousmar

ouxigénio

Destes casos cuido que debe de quedar de fuora la palabra hotel [inda que se diga houtel], yá que ye a modo ua palabra ounibersal.

- Palabras ampeçadas por o- [hon-, om-, on-] i u [un-] nazal átono, inda que Neste casos tamien se use la scrita sien ditungaçon

hounrado

hounradeç

oumbreira

oundeado

oundeoso

ountaça

ountado

ountar

- Palabras ampeçadas por u- [ou hu-] átono

houmano

houmilde

houmildar

ounhar

oubica

ounibersal

ounibersidade

ounion

ounir

oupir

ourbanismo

ourdir

ourtiga

ousar

- Palabras ampeçadas por eu- átono

oucarestie

oucalito

Ouropa

ouropeu

outanázia

Las palabras ampeçadas por au- átono, an regra ditóngan an ou-

oudácia

oudaç

ouditório

oumentar

oumento

outarca

outarquie

outonomie

outoridade

Destes causos cuido que dében de quedar de fuora todos ls cumpuostos de la palabra auga, yá que todos manténen un assento secundairo que acunseilha a mantener la scrita cun au-: a ugachado, augachal, augaçada, augadeira, augadielha, augado, augamiento, augar, augardiente, augarielha, augarito, augarraç, augazileiro, augueira .

Nas palabras ampeçadas por ui- átono tenemos ls seguintes casos

outabado, outabar

uitenta , uitocientos

18 de Nobembre de 2006

Amadeu Ferreira

426 besitas ne l sítio de anton


1 repuosta

Carlosferreira 19 de nobembre de 2006

Esta licion stá mui pimpona i mui cumpleta. Stá aqui muito trabalhico. Parabienes. Un abraço. C.

Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó