SENDIM EM LINHA SENDIN
← todas las stórias

1612–1820

1612 – 1820 - Sendin i l’Anquesiçon (4)

Amadeu Ferreira · screbido a 10/06/2006

Un tiempo de benediços, mercadores i almocrebes

1. Ua de las anformaçones amportantes que podemos sacar de las listas de l’Anquesiçon ten a ber cula ourige ou sítio de morada de algues pessonas de Sendin. Todas las anformaçones que mos dan, agárran arrimado a 30 anhos, l mais deilhas antre antre 1667 i 1696.

Para melhor sabermos an que tiempo stamos hai que dezir que an 1667 reinaba an Pertual l Rei D. Fonso VI i que l paíç staba an guerra cun Castielha, inda por bias de la çclaraçon de l’Andependéncia de 1640. Mas nesse mesmo anho, l rei D. Fonso VI, acusado de ser boubo, fui tirado de l trono pul armano, que fui rei cul nome de D. Pedro II. Este, lougo l anho apuis, an 1668, fizo la paç cun Castielha, acabando assi la guerra de la Restouraçon. Cun este D. Pedro II las atebidades de l’Anquesiçon tórnan-se mais fuortes, subretodo zde 1671, anho an que se dou un roubo de óstias an Oudibelas i desso son acusados ls judius, zambolbendo-se ua campanha mui eimotiba an todo l paíç i que tamien ha de haber chegado eiqui por anfluéncia de ls curas. Nesse mesmo anho de 1671, a 22 de Júlio, l rei D. Pedro II faç salir ua lei para acabar culs cristianos nuobos, adonde se diç: «... tenho resoluto que sejam exterminados os cristãos-novos confessos, que saíssem nos autos de fé desta Corte, Coimbra e Évora...».

Ora fui nestes anhos, antre 1667 i 1696, que l’Anquesiçon mais s’atirou a la giente que bibie an Sendin. Fui un tiempo mui malo. Hai que acrecentar que ls bispos de Miranda desse tiempo stan mui ligados a l’Anquesiçon i muita repunsablidade han de haber tenido an todo l que se passou, pus habien de ser mui retos a mandar todos ls podíssen al tribunal. Eiqui quédan alguns eisemplos:

- D. André Furtado Mendonça, bispo de Miranda, diç nua carta al Papa, an 1675: «Não achei erro algum acerca da fé a não ser a heresia judaica que, nesta diocese, cresce diariamente, por mal dos nossos pecados»

- D. Frei Lourenço de Castro, 14º bispo, an 10 de Maio de 1682, fizo la prática de l auto de fé an que se apersentában ls cundanados de l’Anquesiçon. Esse mesmo bispo habie besitado Sendin l die 3 de Abril desse anho.

2. Un grupo amportante de sendineses (12 i sues famílias) son apersentados cumo a bibir fuora de Sendim: l mais deilhes ne l çtrito de Bergáncia, mas tamien hai trés que stan a morar an Coimbra i un a morar an Spanha (estes habien de ser bien mais, mas las listas nun mos fálan deilhes yá que nun era fácele agarrá-los). Yá mais tarde, aparece-mos ua tie de Sendin a morar an Biseu. Eiqui queda la lista, cun outras anformaçones amportantes subre cada pessona:

1667 - Antonio Fernandes, vilamide de nomeada (Vilamide ye ua aldé galhega de Pontevedra), almocrebe, de Sendin i morador an Saldonha, Alfándiga de la Fé. Nas listas tamien mos aparécen dous filhos deste casal, mas que móran an Sendin, adonde talbeç hában tornado mais tarde: Maria Fernandes, an 1674 i Manuel Correa.

1667 - Joam Rodrigues, de Sendin i morador an Algoso.

1673 - Brites Fernandes, sulteira, filha de Joam Fernandes, çapateiro, de Sendim, a morar an Coimbra.

1674 - Balthezar Martins, filho de Manoel Martins, de Sendim, morador an Coimbra.

1674 – Manuel Henriques, 37 anhos, a morar an Belharino de ls Galhegos.

1678 – Braz Martins, filho de Manoel Martins, morador em Coimbra, caixeiro.

1685 - Francisco Fernandes, filho de Joam Fernandes, çapateiro, de Sendin, a morar an Bergáncia.

1685 - Izabel Rodrigues, viúba de Gabriel Gomes (46 anhos), mercador, de Sendin, i moradora an Mogadouro.

1686 – Manuel Henriques, çapateiro, a morar an Miranda, 48 anhos (Debe de ser l mesmo que yá morou an Belharino de ls Galhegos, casado cun Maria Loppes).

1696 - Manuel Henriques Carção, Sindineiro de nomeada, çapateiro, de Sendim, morador an Carção, cun ourige an Castielha.

1699 - Joze Henriques Corsam, de Sendin, morador an Vileirinhos, reino de Castiella

1733 - Maria Jorge, casada cun Bernardo Jorge, de Sendin i moradora an Viseu

3. Mas mais grande ye l grupo de pessonas que bíben nessa altura an Sendin i que benírun de fuora ou an que las famílias habien benido de fuora. Cuntei arrimado a 30 pessonas, l que dá antre l 10% i l 15% de ls fuogos i, portanto, antre 50 a 100 pessonas, l que ye muita giente.

Nesse grupo de benediços, tenemos que çtinguir trés ouriges percipales: de l çtrito de Bergança (11); de l çtrito de la Guarda (7); de Castielha (9). Eiqui quédan las listas de cada un desses grupos.

Moradores de Sendin cun ourige ne l çtrito de Bergança:

1618 - Henrique Rodrigues, çapateiro, de Mogadouro, morador an Sendin, casado cun Isabel Henriques, de Sendin.

1660 - Brites da Silva, filha de Manoel da Silva, mercador, de Bergáncia i a morar an Sendin.

1667 – Maria Álvares, casada cun Fellipe de Castro, de Miranda.

1673 - Andre Fernandes, de Campo de Bíboras, morador an Sendin. Nas listas tamien aparece l filho Joam Fernandes, casado cun Maria Lopes, de Sendin.

1673 – Gregório Mendes, natural de Miranda, morador an Sendin.

1673 – Joam Fernandes, natural de Campo de Bíboras, a morar an Sendin. An 1674 fala-se an Izabel Martins que ye biúba del i nun filho de l casal, Francisco Fernandes, de Sendin.

1678 - Balthezar Fernandes, çapateiro, de Campo de Bíboras i morador an Sendin, Miranda, casado cun Maria Henriques, de Sendin (1674).

1685 - Francisco Gonsalves, de Campo de Bíboras i morador an Sendin, casado cun Brites Fernandes, de Sendin.

1685 - Margarida Loppes, mulhier de Domingos Crasto, çapateiro, de Carção, morador an Sendin.

1696 - Izabel Rodrigues de Paulla, casada cun Antonio Rodrigues, curtidor, de Argoselo i moradora an Sendin, cun ourige an Castielha.

1723 - Manuel Rodrigues Garvansso, de Algoso, morador an Sendin.

Moradores de Sendin benidos de ls çtritos de la Guarda i Castielho Branco

1667 - Serafina da Silva, casada cun Christovão Fernandes, çapateiro, de Bila Nuoba de Foç Coua, morador an Sendin.

1667 - Simão Fernandes, çurrador, de Escalhão, Castello Rodrigo, morador an Sendin, casado cun Anna Henriques. Nas listas tamien aparece la filha de l casal, Isabel Fernandes. Aquel mesmo Simão Fernandes, an 1678 aparece cumo mercador.

1667 - Branca Loppes, casada com Domingos Alvares, de l Fundão i moradora an Sendin.

1667 - Anna Henriques, casada cun Simão Fernandes, de Almendra i morador an Sendin.

1673 - Brites de Andrade, casada cun Francisco Gamboa, de Castelo Rodrigo i morador an Sendin.

1674 - Joze Cardozo, tratante, de Escalhão i morador an Sendin.

1723 - Maria de Sam Joze, de Villa Nova de Anços i moradora an Sendin.

Cun ourige an Castielha cuntei nuobe pessonas. Tirando dous casos an que se diç que un ye de Favelhe i outro ye de Fermeseilhe, ne ls outros seis diç-se que ténen ourige an Castielha. Esso quier dezir que yá la sue família haberie benido dalhá, mas eilhes yá son classeficados cumo naturales de acá. Ua outra andicaçon para que assi seia ye que son pessonas casadas cun pessonas de acá. Esso lieba-mos a l’eideia de que la benida dessas famílias castelhanas yá se tenerá dado, al menos, ne l seclo XVI.

1674 - Anna Pires, casada cun Antonio Luiz Portillo, cardador, de Favelhe, reino de Castielha i morador an Sendin. Diç-se que el ye filho de Manuel Gomes (yá an 1620 mos aparece cumo natural de Sendin), çapateiro, i de Maria Lopes, i que ten 40 anhos. Este casal ten ua filha, Ana Luís Portilho, solteira que tamien aparece nas listas.

1685 - Manoel Dias, çapateiro, de Fermeseilhe, reino de Castielha i morador an Sendin, casado cun Maria Rodrigues, que yá mos aparece an 1674.

1685 - Francisco Rodrigues, que fui curtidor i agora ye lavrador, natural de Sendin, cun ourige an Castielha, de 63 anos, casado cun Maria Lopes, de 42 anhos.

1685 - Maria Vaz, mulhier de Alexandre Fernandes, trabalhador, natural de Sendin, cun ourige an Castielha, de 34 anos (yá aparece an 1673).

1689 - Isabel Alvares (Alves), sulteira, filha de António Lopes, çapateiro natural de Sendim, cun ourige an Castielha.

1696 - Isabel Rodrigues, casada cun António Rodrigues, curtidor, natural de Argoselo, moradora an Sendin, de 27 anhos, cun ourige an Castielha.

1696 - Maria Lopes, Sindineira de nomeada, casada cun Manuel Henriques Carção, Sindineiro de nomeada, natural de Argoselo i moradora an Carção, de 49 anos, cun ourige an Castielha.

1696 - Manuel Henriques Carção, Sindineiro de alcunha, çapateiro, natural de Sendim, morador an Carção, cun ourige an Castielha.

4. Bárias cunclusiones se puoden sacar destas listas i de l’anformaçon que mos dan. La purmeira ye que Sendin, na fin de l seclo XVII, tenie giente de muitas ouriges, que haberie de andar arrimado al 20% ou 30% de la populaçon, yá que nien to la giente de fuora aparecerá nas listas de l’Anquesiçon. Esso quier dezir que Sendin serie a modo ua pequeinha Babilónia i cun ligaçones, subretodo familiales, a outras tierras de Pertual i de Spanha. Sendin era, portanto, ua tierra cun muitos benediços, tantos cumo solo habie de tornar a tener ne l tiempo de las barraiges, yá ne l seclo XX. Mas nun mos podemos squecer que essas pessonas, subretodo aqueilhas que ténen ourige an Castielha, nun quier dezir que hában benido para Sendin nesse tiempo, mas muito antes, cumo yá arriba dezimos.

Tamien se puode dezir que l saldo antre antre la giente benida de fuora i la giente que sal para outros lados, ye faborable als moradores an Sendin. Assi, puode dezir-se que este haberá sido un de ls modos por que creciu la populaçon de Sendin. Anque nun téngamos númaros pa las eras que eiqui apersentamos (1667-1696), sabemos que an 1527 Sendin tenie 115 fuogos, l que dá antre 500 i 600 moradores. Sabemos tamien que an 1768, Sendin tenie 270 fuogos, l que dá arrimado a 1300 moradores. Ora nun parece que se splique un oumento tan grande de la populaçon (anque haba 250 anhos de defréncia) sien la benida de giente de fuora, anque essa benida yá se ha de haber dado por todo l seclo XVI.

5. Se mirarmos pa ls oufícios de las pessonas, achamos un dado mui antressante: todas ténen oufícios manuales (çapateiros, curtidores, trabalhadores, etc.), menos alguns que stan ligados al comércio. I digo que ye antressante porque solo nestes anhos las listas de l’Anquesiçon mos amóstran pessonas coun estes oufícios de comerciantes. Son eilhas: 1 mercador (1660) de Bergança i a morar an Sendin; 1 almocrebe (1667), a morar an Saldonha, Alfándiga de la Fé, i que tenendo por nomeada O Vilamide, talbeç fusse oureginário de la Galícia; 1 tratante (1674) de Escalhão i a morar an Sendin; 1 caixeiro (1678), a morar an Coimbra; 1 mercador (1678), de Escalhão i morador an Sendin; 1 mercador (1685) a morar an Mogadouro. Esso dá-mos 6 pessonas ligadas al comércio, nun tiempo de 25 anhos, l que ye muita giente. Ye possible que outros houbira, mas nun bénen nas listas.

Las listas nun mos dízen que spécie de comerciantes éran eilhes, mas nun podemos pensar que serien pessonas cun soto abierto an Sendin. Éran mais pessonas que andában de tierra an tierra a bender i a cumprar: ls mercadores dízen que serien comerciantes que cumprában i bendien por gordo i ls tratantes yá serien de comércio mais a retalho. Tamien mos aparece un almocrebe, quier dezir, ua pessonas que trasportaba cousas de un lado para outro cunsante las pessonas se lo pedien. Toda esta giente ousarie subretodo mulas i machos para comerciar, ganado que, cumo sabemos, habie muito an Sendin, yá que era mais al modo para estas atebidades que eisigien animales rejistentes i de bun comer, capazes de lebar cargas a grandes lunjuras.

6. Para acabar hai que dezir que ua parte amportante de la populaçon de Sendin, por esse tiempo, tenie ua grande mobelidade, mudando cun facelidade para outras tierras: dun lado, cumo era giente sien tierras, era fácele lebar todos ls bienes; por outro lados haberie redes familiales i de negócio antre giente de bárias tierras, l que facelitaba las cousas.

Muita beç se diç que estas éran tierras eisoladas, mas l que las listas de l’Anquesiçon mos amóstran ye que l eisolamiento nun era assi tan grande, benindo parqui giente doutros lados i salindo ls de Sendin para outras tierras. La palabra «benediço», que ls sendineses úsan para chamar a la giente de fuora (son ls eimigrantes), ten toda la rezon de ser i acrecenta-se que ye palabra que yá era ousada cul mesmo sentido ne l fuoro de Çamora, de l seclo XII.

Para acabar estas notas, tiradas pula rama, hai que dezir que esta giente anfluenciou Sendin tanto na léngua cumo nas questumes. Até que punto, inda ye cedo pa lo dezir, yá que son percisos mais dados para sacar cunclusiones mais seguras. Ua cousa podemos dezir: la giente benida de Castielha, serie de acerca de la frunteira, de la region de Sayago i essa giente falaba lionés tal cumo lo falában ls moradores de Sendin. Mas esse ye assunto a que outro die tornaremos.

Amadeu Ferreira

Abiso:

Este testo, cunsante las regras de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa i de la sue Purmeira Adenda, stá solo screbido cun L- an percípio de palabra, a la moda de l mirandés de Sendin.

Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó