SENDIM EM LINHA SENDIN
← Lhéngua

Nomeadas / Alcunhas de Sendin

Nota de antroduçon i lista de recuolha

Carlos Ferreira · 15 de agosto de 2002

De nome, quantas Maries i Anas, quantos Fraciscos, Jesés, Manueles i Antonhos hai an Sendin ó noutras tierras? Ó, anton, d’apelido Fernandes, Lopes, Martins, Ferreira i muitos outros?

Nua quemunidade adonde to la giente se conhece bien (de cada pessona conhécen-se ls pais i ls abós, ls filhos, ls nietos, ls primos, ls cumpadres, ls cumpanheiros i amigos, onde mora i ls prédios que ten, la stória, la riqueza ó la probeza, l carátele, ls defeitos i culidades), nun puode haber dues pessonas cul mesmo nome. Cada pessona nun ye un númaro, cada pessona ye aqueilho qu’eilha amostra als outros, cada pessona ye l’eideia que ls outros fázen deilha.

Scuolhen-se ls amigos, mas las famílias, ls nomes i las nomeadas nó. Por esso, la quemunidade ancarrega-se d’ancuntrar formas de melhor recoincer cada pessona, para que nun haba ancabucados nien anganhos: “qual Jesé? Jesé Fonso. Qual Marie? Marie Chanqueira. Qual Abílho? Bandarra ó Çoreira?” Las nomeadas son formas de çtinguir que ban más alhá de l nome ó l apelido, son formas de çtinguir que ténen a ber cun cada pessona: puode ser cula profisson (Albardeiro, Cantareiro, Chanqueiro, Ceteiro, Boteiro, Çapateirico, Xofer, etc.); no caso de séren pessonas que benírun de fuora puode tener a ber cul lugar donde benírun (Tanorés, Trabanqués, Rulesa, Algarabie, Bidago, Belariço, Çoreira, Castelhano, Spanhol, etc.); c’ua caratelística física de la pessona (Coto, Manquito, Cabeça Grande, Tatogago, Fogaça, Xordico); cun traços de la personalidade (Farruco – pessona pouco faladora i de poucas risas, Charrau – tarabielho, fala barato i que nun diç nada, etc.); puode tener a ber cun ua simples passaige na bida de la pessona (ua tie que fizo la mulhier de l amparador nua quemédia quedou cula alcunha de tie Ampenetriç i até tenie deminutibo, tie Penatra) i hai casos an que por bezes l próprio apelido funciona cumo se fura ua nomeada (Perç, Chico Preto, Machado, Palhau). La nomeada puode tener masculino i femenino (Cardoso/Cardosa, Manun/Manuna, Berrin/Berrina, Cachachin/Cachachina), ó puode ser neutro (Bandarra, Ché, Marreta) i neste caso çtingue-se l género ponendo antes de la nomeada l artigo defenhido masculino ó femenino (L, La), ó anton (tiu ó tie). La nomeada puode passar de pais para filhos, de la mulhier pa l home, de l home pa la mulhier. Hai nomeadas que se ban criando i outras que se ban perdendo.

Hai pessonas que ténen proua cula sue nomeada, outras que gústan (al menos nun s’anrábian), mas hai outras que nien por nada se le puode dezir. Anque nunca naide se la tenga dezido na frente, to la giente sabe qual ye la sue nomeada. Hai nomeadas que son coincidas de to la giente i que yá son mui antigas i outras que solo son coincidas por meia dúzia de pessonas i inda ténen pouco tiempo.

La nomeada ten un balor social mui amportante i la grande meiorie de las pessonas son mais coincidas pula sue nomeada que pul sou nome ó apelido. Antes de haber númaros nas puortas de las casas de Sendin i, quando l carteiro habitual, que sabie ls nomes de to las pessonas de l lugar, staba de férias, era un porblema grande para antregar las cartas als sous çtinatairos. L carteiro nuobo preguntaba a las pessonas de la rue quien era quien, mas pul nome naide sabie respunder: “esse Antonho Xabier há-de ser de ls Sabiles, ó anton ye capaç de ser un Pépe, mas nun hai nanhun Pépe, Antonho, de qualquiera maneira agora nun stan an casa, se quejir deixe-mela que you beio se ye deilhes...”.

Anque se pense l cuntrairo, las nomeadas ténen un balor mui grande i ancérran tesouros yá perdidos i que solo alhi, cumo por milagre, quedórun cristalizados (por eisemplo l deminutibo stur-lionés -in, yá quaije ó nada s’usa ne l mirandés, mas hai algues nomeadas adonde el quedou guardado (Chafandin, Gandin, Planchin, Berrin, Cachachin). Hai muitas nomeadas que para nós yá nun ténen nanhun senificado, mas se rebuscarmos un pouco mais ne l latin, ne l stur-lionés, ne l castelhano, ne l francés ó outras lénguas latinas, debrebe ancuntramos: un ‘Farruco’, an sturiano ye un pessona que saliu de la sue tierra, un deminutibo de Fracisco ó ua pessona de poucas falas, poner-se farruco ye anrabiar-se, an francés farouche (de l latin forastiscos, strangeiro) ye ua pessona pouco sociable, pessona de abordaige deficele; un ‘Charran’ an sturiano ye ua pessona que sta siempre a falar para nunca dezir nada, an basco un txarran ye un pessona malbada, treidora, un diabrete (repare-se que nós an Sendin dezimos Charrau i nó Charran, mas ye porque la fonética de la nomeada yá eiboluiu, mas an tiempos antigos debie dezir-se Charran caso cuntrairo l femenino nunca daba Charrana, tenerie que ser Charroua); an sturiano un ‘Gandin’ ye aquel que anda siempre no gandaio i por sue beç la palabra gandaia, significa cousa que nun presta (nas minas de fierro sturianas la gandaia ye la scória de l minério); un ‘Marchacan’ an castelhano ye aquel que dá cul marchaco (spécie de marra para bater ls crabos que se spetában ne ls cambones de ls carros de mulas i bacas).

Nas listas de la anquesiçon (Lisboua e Coimbra de 1612 a 1820) aparécen mais dun ciento de sendineses i para muitos deilhes ye referenciado l nome i la nomeada. Eisemplo: Rúbio, Diza, Manteiro, Sindineira i Sindineiro (nun decumiento de 1291 onde, segundo l nuosso conhecimiento, se fala pula purmeira beç no nome de Sendin, aparece Sindym, i noutro de 1880 aparece Sindin. Ye anteressante porque hoije yá nun chamamos a las pessonas de Sendin, Sendineiros mas si Sendineses, cumo acuntece ne l caso de ls las pessonas que móran an San Martino que inda hoije son chamados ls Samartineiros). Tamien na fonética de las gientes de Mogadouro ó de ls ciganos, se diç Sindin.

La lista de nomeadas que eiqui deixo, nun stá cumpleta i, quien quejir, seia de Sendin ó doutro lugar, puode ir deixando las que conhece i que nun stan eiqui.

Quanto al significado de cada nomeada, you tengo la mie eideia para ua buona parte deilhas, mas por anquanto bou-me a quedar por eiqui. Talbeç un die destes torne cun un studo mais zambolbido, onde meta tamien las nomeadas de las listas de la anquesiçon i, quien sabe, nomeadas doutras tierras.

Sendin, Agosto de 2002

Lista de nomeadas

  • ABELHICO DE LAS PATATAS
  • ABELINO / A
  • ABILHO DE LA CAIATA
  • ABILHO DE LA PACHICA
  • ABILHO DE LAS EIDEIAS
  • AGUSTO DE LA CARREIRA
  • AGUSTO DE LA PÉPA
  • ALBARDEIRO / A
  • ALFREDO DO MACHO
  • ALGARABIE
  • ALICATE / A
  • ALMA GRANDE
  • ALMEIDA
  • AMARO / A
  • AMPENETRIÇ
  • ANCALCA TIERRA
  • ANCALCA XEIXOS
  • ANGENHEIRO AMARIELHO
  • ANICA MEJONA
  • ANINHAS BARBEIRA
  • ANTON
  • ANTERRADOR / A
  • ANTONHO BURRO
  • ANTONHO ÇAPATEIRO
  • ANTONHO LAMPION
  • ANTONHO QUIS PAN
  • ANTONHO SOLO
  • ANTONHO TREMENTO
  • ANTONINHO
  • ANTRAMOCEIRO / A
  • ARGOLHAS
  • ARTEIRO/A
  • ABEC
  • BACHOCO / A
  • BAI-BAI
  • BANDARRA
  • BARALHAS
  • BARANDAS
  • BARBEIRO / A
  • BAREIRA
  • BARRANCO
  • BARRIÍLHA, BARREGUILHA
  • BARRONDAS
  • BATATA
  • BEILA-BEILA
  • BELARIÇO / A
  • BELHARINO / A
  • BERNIXE / O
  • BERRIN / A
  • BERTOLO / A
  • BEXIA
  • BIBA-O-BEILHO
  • BICHO DAS GALINHAS
  • BICHO DE LA PROUA — Porque era feia i pensaba que era guapa
  • BIG MEN
  • BIGORNA
  • BIGORRILHO
  • BIEJO / A — ler an spanhol
  • BILEIRO / A
  • BINAGRE / A
  • BINT’UITO
  • BIRA
  • BITELA ASSADA
  • BIUOLAS
  • BLÉ
  • BOLHACA
  • BORRA
  • BOTEIRO / A
  • BRABO
  • BRUETA
  • BRUXA / O
  • BUBIANO / A
  • BUDELGO / A
  • BURMEILHO / A
  • BURRECA
  • BURRIXA — nun prenunciaba l rr
  • CABACO
  • CABEÇA DE MORTEIRO
  • CABEÇA D’OURO
  • CABEÇA GRANDE
  • CAÇCÁRRIA
  • CACHACHIN / A
  • CACHAFUN
  • CACHARUOLO / A
  • CACHETE / A
  • CACHILATES / AS
  • CACHINETO / A
  • CACHOUÇA
  • ÇAFRA-ÇAFRA
  • CAGA MANDILES
  • CAGA FUOGO / A
  • CAGA FOGUETES
  • CAGA NA CINZA
  • CAGA NA MANTA
  • CAGA TORCIDAS
  • CAGANETO / A
  • CAGON
  • CALABICHE / A
  • CALBICO / A
  • CALBO
  • CAMEIRON
  • CAMENHON / A
  • CANACO / A
  • CANHOTO / A
  • CANTAREIRO / A — fazie cantaros de barro
  • CANTARRENA
  • CANT’Ó FADO
  • CANTONEIRO / A
  • CAPA LO PERRO
  • CAPA-RANAS
  • ÇAPATEIRICO / A
  • ÇAPATEIRO / A
  • CAPITON
  • CARABINEIRO
  • ÇARAGOÇA
  • ÇARAMOCA
  • CARAMONA
  • CARÇONA
  • CARDOSO / A
  • ÇAROUCO
  • CARROCO / A
  • CARTEIRO / A
  • CASADICO / A
  • CASTRUOLO / A
  • CATAPERA
  • CATINGA
  • CATORZE
  • CATRINO / A
  • CECILHO / A
  • CEGUINHO / A
  • CERRA LA PUORTA
  • CESTRINO / A
  • CETEIRO / A
  • CHABUQUE
  • CHACHO / A
  • CHAFANDIN
  • CHAMARRACO
  • CHAN /A
  • CHANQUEIRA / O
  • CHARABELA
  • CHARAMOCA
  • CHARANO
  • CHARRAU / CHARRANA
  • CHARRÉ
  • CHASCO / A
  • CHÉ
  • CHEPOLO / A
  • CHEQUITAS
  • CHIBICO / A
  • CHICO DE LA MÁQUINA
  • CHICO TRABANCA
  • CHICO–CHICO / CHICA-CHICA
  • CHOCALHA
  • CHOCALHICA
  • CHORA-CHORA
  • CHORINGO / A
  • CHUMBO / A
  • CHUPA L PAN
  • CICONÉS
  • CIEGO
  • CITOTE — padre
  • COCHICHA / O
  • COIXO / A
  • COLANTRO / A
  • COLON / A
  • CONDE
  • CORDELEIRO / A
  • ÇOREIRA
  • CÓREO / A
  • CORRIENTES
  • CORTA BURROS
  • CORTA MAR
  • COSTIELHA
  • COTA
  • COTO
  • CUBEIRO /A
  • CUCA
  • ÇUN / A
  • CURCEFICA
  • CURICA
  • DAU
  • DEMINGONES
  • DIEGO / A
  • EIMBERNICO
  • EINÁCIO
  • EIZEDA
  • FADIAS — FADIGAS
  • FAI-FAI
  • FANEGO / A
  • FARINA BIELHA
  • FARRUCO / A
  • FAUSTINO
  • FEIXEQUITO
  • FELIGRANADA
  • FERRA
  • FERRADOR
  • FERRICA
  • FERTUNATO /A
  • FETÓGRAFO
  • FOGAÇA
  • FOGAÇA TRIA
  • FOSCO / A
  • FRAGOSA
  • FRANCO / A
  • FREIXEDA
  • FREIXENOSA
  • FRISCAL
  • FUCIANO / A
  • FUNDIDA
  • FUN-FUN
  • FURA-SACOS
  • GABETEIRO
  • GAÇPOIA
  • GAIO / A
  • GALAN / A
  • GALHEGO / A
  • GAMBOUA
  • GANDIN / A
  • GANGA
  • GARAFUSO / A
  • GARROCHA
  • GATUTO / A
  • GIGI
  • GINJO / A
  • GIRO / A
  • GIRO LADRÃO
  • GOLPE / A
  • GORDO
  • GORDURAS
  • GRABIEL /A
  • GRANADEIRO / A
  • GRANGÉS / A
  • GRIGORIO / A
  • GRILO / A
  • GUARDA RIUS
  • GUEITEIRO / A
  • GUET
  • GUILOTE (grande, zbirutado)
  • GUITARRINHA
  • GUNHO / A
  • HARRERO /A
  • HEILENO / A
  • HEIMITO / A
  • JAQUETA ACHADA
  • JÉ GRANDE
  • JÉ PEQUEINHO
  • JÉ DE LA MACHA
  • JÉ RENIFE
  • JOUQUIN BRIATO
  • JOUQUIN DE LAS PALOMBAS
  • LACHA
  • LAMB’AZEITE
  • LAMBE COSTIELHAS
  • LAPOSO
  • LATAS
  • LEITONA
  • LEXÍBIAS
  • LIBELINHA
  • LIÇO / A
  • LISOTE / A
  • LOBRON / A
  • LOCAIO / A
  • LOURINDO
  • LUCINDA DO RATO
  • LUZIU / LUZIE
  • MACA CINCO
  • MACA UN
  • MAÇANA
  • MAÇANICA
  • MACANUDO / A
  • MAÇAROCA
  • MÁÇAS
  • MACHADO / A
  • MAÇICAS
  • MAFRA
  • MAGRAS
  • MAGUEL / A
  • MALHADICO / A
  • MALHADO
  • MALIAS
  • MALIECHE / A
  • MANDIL MAL ATADO
  • MANEL D’ABÓ
  • MANEL DE LA BACA
  • MANEL DE LA BURRA
  • MANEL DE LA CHOURIÇA
  • MANEL TROLHA
  • MANELZINHO
  • MANGUALDE
  • MANHONHO / A
  • MANQUITO / A
  • MANUN / A
  • MARCELINO
  • MARCHACAN / A
  • MARIA DA CASA GRANDE
  • MARIALBA
  • MARINHEIRO
  • MARJANGAN
  • MARRETA
  • MARTÓ PICOR
  • MARUXINHO / A
  • MATA LO PERRO
  • MATA RANIELHAS
  • MATEUS
  • MECHO / A
  • MEIA FOGAÇA
  • MEIAS SUOLAS
  • MEIJA ANDANDO
  • MEIXEDA
  • MELINDRO / A
  • MENAITO / A
  • MENÉ
  • MENHOTO
  • MENINO JASUS
  • MENISTRO
  • MERCIANO
  • MEU MAXO
  • MIALITO / A
  • MICHE — diminutibo de michelin
  • MIELGO / A
  • MINOCLO / A
  • MIRA CIELOS
  • MIXELIN
  • MOGUILHO / A
  • MOLINEIRO / A
  • MOMA
  • MORENO GRANDE
  • MORGADO /A
  • MOSCO /A
  • MOUCO
  • MULA BARDINA
  • MUORTO-BIBO
  • NABIÇO / A
  • NALGA
  • NAMORA
  • NARIÇ DE PAPEL
  • OUBCETA
  • OURDENANÇA
  • OUREILHAS DE SACHO
  • PACHA CÁMBRIA
  • PACHANCHO
  • PACHICO /A
  • PACHORRA
  • PACO /A
  • PADRE NOSSO / A
  • PAGINHA
  • PALACHA
  • PALHOTE
  • PANELAS
  • PANTALION / A
  • PAPA LAGARTOS
  • PAPOS (TIU DE LS)
  • PARADELA
  • PARAJUELO — ler an Spanhol
  • PARDAL / A
  • PAROILA
  • PARRACHO
  • PARRALIXA
  • PARRECA
  • PASSA-PUONTES
  • PASSA-RIBEIRAS
  • PASSINHOS D’OURO
  • PATALAN / A
  • PATARATO / A
  • PATASCA
  • PATORNILHO
  • PATATERO / A
  • PAXANXO / A
  • PAXAREIRO / A
  • PAXARICA
  • PÉÇ
  • PÉÇ CAGON
  • PEDREIRO / A
  • PEIXON
  • PEIXEIRO
  • PELADICO / A
  • PELEIRO
  • PELHUNCA
  • PENATRA (deminutibo de ampenetriç)
  • PENEIRÓ BEN
  • PENHEIRAS
  • PENHEIRAS I CRIBOS
  • PENHEIREIRO / A
  • PENINO / A
  • PEPE / A
  • PERÇ / PERZA
  • PERRAN
  • PERRO CARETO
  • PERRO D’AUGA
  • PERU / A
  • PICOTÉS / A
  • PINGANIELHO
  • PINGUELINHAS
  • PINO / A
  • PINTA L BAGO
  • PINTEJA — ler an spanhol
  • PIORNO / A
  • PIRULIS / A
  • PITICA
  • PIXO GORDO
  • PLANCHIN / A
  • POCA
  • POÇA
  • PODAS
  • PODICAS
  • POLIELHA
  • PONTAS
  • PORRA AZUL
  • PORRA BURMEILHA
  • POXIGA
  • PRISCAS
  • PULHETA
  • PUMENTON / A
  • PUREZA
  • PURRO / A
  • PUTANHEIRO / A
  • QUECHANA
  • QUEITANO / A
  • QUELHAR tie
  • QUESTINA / AS
  • QUIN / A
  • QUINTEIRA
  • QUITON / A
  • RAITES
  • RAMPANERA
  • RAN — RAN / A
  • RANIELHA
  • RAPOJA
  • RECHAS
  • REIXELA
  • REMONDES /AS
  • REQUECECO / A
  • REQUEFACO
  • RIBEIRON
  • RINCA NA PÉRA
  • ROLO / A
  • ROMEIRA
  • RONCA
  • RÚBIO / A
  • ROLÉS / A
  • SALBERAÍNHA
  • SABIEL / A
  • SÁBILO
  • SÁCA-LA — saca la bicha
  • SALTA
  • SARDINEIRO / A
  • SCACHA
  • SCAIRO
  • SCALO
  • SOARES
  • SPORETA
  • SQUINOTE / A
  • STREQUES
  • TANTINHO / A
  • TARANTO
  • TARONES / A
  • TATI — deminutibo de tato
  • TATO / A
  • TAXISTA
  • TEIXEIRA
  • TERNÍZIO / A
  • TIBÉRIO / A
  • TINALHO
  • TINTA NOBA
  • TLI-TLO-TELO
  • TÓCHAS
  • TOMÁS
  • TONANTE / A
  • TONANTE CALABERA
  • TONGO / A
  • TORNERA
  • TORRADAS
  • TOUCINO / A
  • TRABANQUÉS / A
  • TRECA
  • TRÉS TÉTAS
  • TRESINHO
  • TRINTA
  • UOLHOS DE CHECHARRO
  • UOLHOS DE LATA
  • UOLHOS DE PITA DANHADA
  • XAGA
  • XANDRINA
  • XINHO / A
  • XOFER
  • XONO / A
  • XOPAI
  • XORDICO
  • XTUPINHA
  • ZANCLINA
  • ZAQUITA MOMA
  • ZÉ DA ANA
  • ZÉ GUITARRA
  • ZÉ LATAS
  • ZÉ DA MALA
  • ZÉ DO NABO
  • ZÉ PUTO
  • ZÉ STER
Ação concluída.
Antrar

Para screbires ne l sítio, diç-mos quien sós. Ye ua beç — depuis quedas antrado.

ó