Staba caliente l die [14 de San Juan] i fui-me até Bilachana a saber de ls chamadeiros d´alhá, dezidos por quien bien conhece l termo, pus hai que arrecolher i studar todo esse património antes que se perda [http://chamadeiros.blogspot.com]. Dei mies buoltas i acabei por parar ne l Sagrado, adonde ua tie fazie meia i dous tius mirában pa l tiempo. La cumbersa custou a pegar, çcunfiados, mesmo falando-le siempre an mirandés, dezindo que era de Sendin i nomeando to la giente de Bilachana que coincie. Lie se le ne ls uolhos la dúbeda, mas para que quier este saber ls chamadeiros d´acá? nun será que ban a botar algue décima? Até que a cierta altura diç la tie, cumo un zancarrego:
- Mirai, aquel que ben eilhi ye que sabe todo bien, chama-se Juan Moreno. L outro que ben cun el ye de Sendin, chama-se Manuel Ralin [Manuel Conde Trigo, 08 de janeiro, 1923]. Tu nun l conheces?
Dei un salto al oubir este redadeiro nome, de que yá le habie publicado uns bersos ne l Jornal Nordeste, mas que you nunca coincira i até cuidaba que yá se habie morrido [quien me dixo ls bersos fui tiu Antonho Bárbelo, de l mesmo tiempo]. I assi corriu la tarde, cumo un relampo. Tiu Manuel Ralin quedou preso ne l tiempo antigo, cumo burro a ua staca, que até ls uolhos le reluzien:
- Anton, sós de Abílio Bandarra i de la Morena... Sabes, criei-me an rue la Frauga! Alhi no curral de tiu Pino. Lembra se me bien que tenie alhá un cebadeiro mui grande, adonde fazie l stierco. Esse tiu era regrante de quelóquios.
Apuis calhaba-se als cachos, ls uolhos perdidos. Sentado nas scaleiras de l cruzeiro, cun ua bidica iba fazendo scritas manginárias na piedra. Subressalie-le l marco de l nariç algo cachaporrudo, nua cara larga i aburmelhada, i adonde nun se calhában uns uolhos de risa cuntenida. Quando benie a tener cun nós lougo me dezírun que era biúbo i cun un filho, formado i a ganhar la bida por ende abaixo. Al modo que l tiu Juan Moreno iba dezindo ls chamadeiros, i anquanto pensaba, Tiu Manuel tornaba a la cumbersa, ne l punto an que la habie deixado uas frases atrás:
- Para esse sítio, acontra Fuonte Aldé, fui you muita beç a cargas de buostas cun uns cestos sterqueiros. Ácerta!
You, claro, tenie que le amentar ne ls bersos.
- Á tiu Manuel, a mi dezírun-me que el fazie bersos. Inda se lembra de algun?
- Nó, esso fui ua beç que me scapei pa l Naso. You tenie siete anhos i fui pul camino alantre, mas a cierta altura yá iba mei perdido i querie tornar al para trás. Ende baliu-me que un de Sendin passou i lebou-me ne l meio de l burro cun ua carga de figos para bender ne l Naso. I anton fiç uns bersos.
Quando you era pequenino,
Cumio passou un caso:
Çcalço, cula fralda fuora,
fui you a tener al Naso!
Nesse die que me scapei,
Andaba mie mai a amassar.
Eilha apuis quedou an casa
Toda la nuite a chorar.
You merenda nun lebaba,
Nin denheiro para comer,
Tenie ua codica ne l bolso,
Cumo fui l modo de la comer!
Mas quando cheguei al Naso,
Bi ls foguetes no aire
I la Música de Chacin,
Dixe: an chegando a casa
Bai-me a matar tiu Ralin!
Risada de todo mundo. Trés quadras adonde cantaba toda la sue eipopeia, realizada lougo als siete anhos, que nessa eidade nun serie menos fácele l camino terrestre de Sendin al Naso do que l camino marítemo pa la Índia. Cumo ye que un rapazico assi se poderie casar na sue tierra?! Spantou-me la purfeiçon cun que falaba sendinés, anque tubira bibido l mais de la bida an Bilachana, i tanto an casa i cumo na aldé solo se falar l mirandés central. Apuis de ls bersos, la cumbersa animou. L´anfáncia tornou, i bie-se que staba afeito a bagamundar por esse termo:
- Sabes, ne l 1º tife que houbo, tenie you dous anhos [1925], i morriu-se muita giente. Dezie l Padre Alfredo, que moraba an rue la Frauga: Ai l miu rei d´Hungria que se bai a morrer... Inda cheguei a star an Miranda na Mizericórdia, que nun habie spital.
I lougo tiu Juan Moreno acrecenta que ne l 2º tife tenie el 11 anhos [1936] i que se le morriu l armano, habendo muita casa de Bilachana que quedou sin naide. L silenço alarga-se cumo las selombras de la cruç i las arbles de l Sagrado. Nun sfergante, passou-me pula cabeça que l modo cumo dezien 1º tife, 2º tife, sonaba solene i trágico, assi cumo quando se diç 1ª guerra, 2ª guerra... Até que tiu Manuel Ralin retornou a la tarde, cumo quien responde a ua pregunta que talbeç se ponira yá muita beç:
- Nunca cheguei a saber porque ye que tiu Padre Alfredo me chamaba Rei d´Hungria.
[crónica tamien publicada an http://frolesmirandesas.blogspot.com, mas aqui sin lh- an ampeço de palabra, cunsante prebisto na 1ª Adenda a la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa.]
PS - anformaçon adicional para quien ye de Sendin: tiu Manuel Ralin ye armano de Tie Brasa, de l Barrialto.