Quando iba para aquel sítio de l termo, siempre eilhi se sentaba a comer la merenda. Muita beç le paraba l maçcar a meio - la boca antrabierta nun punto an que nada entra i nada sal, ls uolhos parados sin se chegáren a arregalar -, al mirar las bistas, arribas abaixo, cabeços arriba, até al arredundar de l hourizonte i al adebinar de la roncha de l riu, mas solo agora le bieno aqueilha eideia que le quedou a zunzinar: bendo bien, mais que ua paisaige, aquel era un assomadeiro adonde retumbaba l tiempo, muito tiempo, i chegában canseiras, delores, fames; cun esso i porriba de todo esso se habie oupido aqueilha bista de binhas, oulibeiras, huortas, paredones, quilómetros de paredes, poços, culagas i tanta cousa mais; an todo el sentie un assomadeiro adonde bie giente que se habie arrastrado até alhi i deixado todo aqueilho cumo menumiento a que miles i miles de pessonas le fúrun acrecentando un cachico i puosto ua argolha que nun deixasse cobrar la corriente de l tiempo. Nunca manginou que la stória pudira smagar, mas eilhi staba el sin ser capaç de s'albantar, de dezir palabra, antregue a aquel spanto que l colaba a la tierra; stában eilhi seclos de filosofie, un tratado screbido sin ua sola palabra, ua cadena de solidaridades que atrabessou seclos, ua tela que nun se sabe quien l’ampeçou nin se sabe quien l’eirá a acabar i melhor será se siempre oubir alguien pa le acrecentar ua andada. Aqueilha bista, eilhi sentado a comer la merenda, fui cumo ua rebelaçon, daqueilhas que solo ls perbilegiados ténen ua beç na bida i, de tan albrotado, pensou alhá cun el: se calha ye assi que ampéçan las relegiones, cousas que déixan un cumpletamente barado i que un cuida que solo puoden benir de alguien que steia muito porriba de nós, tan pequerricos mos sentimos an pie dessa rebelaçon que tubimos. Hai quien nun antenda que todo nun passa de la bista dun menumiento que siempre eilhi stubo, mas que ls uolhos nun stában purparados para ber, anduzidos pul passar de l camboio de l tiempo cun sous bagones de las staçones atrás, adonde tamien nós bamos, cula nuossa bidica i la nuossa amportança, a fazer de cuonta que l mundo naciu cun nós i cun nós se morrerá. Nó, la stória nun ye solo un porblema de mimória, mas la cadena que mos prende al tiempo i a la bida: cumo un carramelo de giente, de cousas, de solidaridades an que nós stamos a la punta de riba; se sacarmos l que stá por baixo, que faç i aguanta l carramelo, sbarrulhamos-mos cun strondo i grande zgrácia. Todo esto le passou pula cabeça nun sfergante, cumo se todo houbira bido al mesmo tiempo, aquel sfergante an que mal se dou de cuonta que la boca habie parado l maçcar. Fui-se-le la gana de la merenda i la matacion era agora traier als uolhos de todo mundo l que staba scundido i que nin palabras habien sido ambentadas pa l dezir: el sabe que l berdadeiro menumiento ye l que deilhi se puode ber, aqueilha tierra que chegou até nós cunsagrada por seclos de canseiras i quereres de giente de que naide le guardou l nome, dua fuorça de bibir a que nin fames nin delores fúrun capazes de le fazer frente ou de ls oubrigar a pedir l que podien fazer culas sues manos. A la bezes, custa a antender cumo s'aguanta l mundo, ambuolto an tanta guerra, cheno de malinas i maldades, sabendo que tamien andubo giente de todas las manhas i feitius: la repuosta stá nestes menumientos de solidaridade, que atrabéssan la stória i apúntan al feturo, que nun fúrun decedidos por naide, mas sálen de miles de pequeinhas ganas, que ganhórun la dureç de las peinhas de adonde fazírun manar ua bida que chegou até nós i que stá an nós. La natureza nunca ajudou, mas nin assi lebou a melhor. A cada giraçon fúrun sperando la sue ouportunidade, i hoije essa ouportunidade somos nós i ls que beniren apuis. Esta cultura de rejistença i ls pedamiegos que la aguántan, son ardança nuossa i frol de la denidade de la nuossa giente. Aguantórun la sue léngua porque era la que melhor le poderie dezir este sou mundo, grabar ls suonhos i rejistir: por esso, aquel mundo nunca eisistire sin la léngua an que siempre se dixo, liado al mesmo çtino de rejistença. Antendie esso agora, de modo purfeito. Quando s'albantou, staba atrelundado i decidido: agora ye la mie beç!
amadeujf@gmail.com
Abiso:
Este testo , cunsante las regras de la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa i de la sue Purmeira Adenda , stá solo screbido cun L- an percípio de palabra, a la moda de l mirandés de Sendin.