[crónica publica ne l jornal A Voz do Niordesrte de l die 9 de Outubre]
Fui abaixando mei a miedo cumo a dubidar se iba a dar cul sítio, anque ls passos fúran firmes cumo ls nebros que me scoltában. A cierta altura custou-me a dar cul carreiron, mas uns passos abaixo alhá staba el, arressaiando na barri(g)a de la ladeira. Al modo que abaixaba, l terreno iba-se-me amostrando: si, agora se me lembra esta penhica, eiqui habie que passar para aquel lado, alhá stá la ribeira, la huorta debe de ser mesmo eilhi; eiqui fui adonde ua beç un lagarto m’iba scamugindo de grima, há de fazer arrimado a cinquenta anhos, ua beç que bin a regar inda l die mal anclariaba pus tenie que tornar a tiempo de inda ir a scuola. Nun éran ls lagartos que me metien miedo, mas aquel silenço sin fin que arrochaba l retombo rouco de la ribeira i fazie de l spertar de ls paixaricos un boubo sfuracar de la manhana an busca de luç; l que me metie miedo era aquel funil de ladeira acontra ladeira, que nada mais deixaba ber que un frisgo de cielo i, nun sei cumo, ancanhaba l scachonar de l riu pula ribeira arriba, nun tiempo an que la barraige inda nun passaba de riscos de angenheiros an papeles. Agora, quaije cinquenta anhos apuis, todo tornara, cun ua fuorça salbaige cumo se nun houbira passado l tiempo. Ye berdade que l’augadeira que lebaba l’auga de la ribeira pa la huorta cuntinaba scabada na peinha, mas ls cachos de tierra yá l tiempo i la ribeira ls habien lebado; ls sucos de frajones tempranos yá nun s’adebinában ambaixo fenascos que me dában pul peito, i las pencas de finolho oupien-se cumo braços znudos an busca de campo i ajuda; las oulibeiras éran agora tuoros retrocidos adonde medrában las angúrrias i nuobas polhas ansaiában bidas que ls canhos altos yá nun aguantában; la ribeira scundie, ambergonhada, sous poços znudos, secos, ambaixo las salgueiras i frezneiras tecidas a silbas i angarradeiras, nun me deixando ber adonde ua beç me iba afogando al acachapuçar manhuços de berga i lino; la casica, ancostada a la peinha, era agora pouco mais dua seinha que algues piedras ateimában an zenhar. An tiempos, era un regalo aqueilha huorta temprana, spoente mássimo dun modo de bida nacido uns cientos de anhos antes, ende pula Eidade Média, un modo de splorar las cousas lebado a las últimas possiblidades. Giraçones de homes por largos i frius eimbiernos le oupírun sous pardones, la cebórun de tierra roubada al adil, giraçones de mulhieres i rapazicos la ponírun i la regórun de la ribeira, atrecidos an miedos que ancarnában an lagartos, queluobras, paixaricos i outros diuses que áman las soledades sin fin. Yá nun se bie la passaige por adonde melhor se sacában ls feixes de tomielhos roubados al lado de Ruolos, mas ls pardones mantenien-se firmes cumo a zafiar l tiempo, cumo ls daqueilhes bielhos castros que mais nun son que l assomar dun modo de bida, inda eilhi spuosto para quien l querga ber. La paisaige nun apersenta agora sucos, l berde de l alforraque temprano, l cinza de las oulibeiras ou l acastanhado de ls patacones, mal s’adebinando l sistema de rega zde la ribeira. Mas al ber la fuorça de ls pardones, senti que habie eilhi ua licion de stória para cuntar, andeble bafo dun tiempo que se morriu, mas de que l carreiron aceso inda mos diç: eiqui habie bida i estas son las seinhas de la rejistença cun que cheguemos bibos al tiempo d’agora. Assi i todo, matais-bos a abrir museus, sin tener tiempo para ber l que squeceis i... perdeis.
amadeujf@gamil.com
Nota: este testo stá screbido sin lh- an ampeço de palabra cunsante ye premitido, pa l dialeto sendinés, pula 1ª Adenda a la Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa.